قرار مىدهند .
يكى از مفسّرين ، ابتكار جالبى انجام داده است و پس از ذكر هر آيهء شريفه ، عنوانى به نام « الهداية » را مطرح كرده است و تحت اين عنوان در مورد پيامها ، رهنمودها و هدايتهاى آن آيهء شريفه ، بحث كرده است .
اكنون مىخواهيم ببينيم كه رهنمود ، پيام و هدايتِ آيات شريفهاى كه بيانگر فضيلتِ ماه رمضان و روزدارى هستند ، چيست ؟
هدف آنها ، اين است كه همان گونه كه پيامبر گرامى اسلام صلى الله عليه و آله فرمود ، ما خودمان را براى روزه گرفتن در اين ماه مباركْ آماده كنيم ، قرآن تلاوت كنيم و بر ساعاتِ عبادات و نماز خواندنِ خود بيفزاييم .
برخى از رواياتى كه در مورد ماه مبارك رمضان نقل شده است ، انسان را به فكر وادار مىكند . از جمله ، روايتى كه مىفرمايد :
آنها ماه رمضان را در حالى سپرى مىكنند كه غذا نمىخورند و آب نمىآشامند و از مفطِرات اجتناب مىكنند ، اما ماه رمضان در روح و فكر آنها هيچ اثر تكاملى نگذاشته است . آنها فقط رنج گرسنگى را كشيدهاند و از روزه گرفتن ، بهرهاى نبردهاند .
يعنى هدف از ماه رمضان و روزه گرفتن ، اصلاح انسان است .
ما بايد تلاش كنيم تا انشاءالله از كسانى نباشيم كه معصوم عليه السلام فرمود : آنها تنها رنج گرسنگى را كشيدهاند . بايد تلاش كنيم تا اين ماه رمضان و روزه گرفتن و تلاوت قرآن و حضور در مجلس وعظ و تبليغ و دعا خواندنها و ناله كردنها ، مقدمهء اصلاح فكر ، روح ، وجدان ، عملكرد و بينشِ ما باشد .
مطالعهء قرآن به ما نشان مىدهد كه مركز و محور عالم هستى ، خداوند است . پس از خداوند ، انسان اشرف مخلوقات است و همهء عالَم هستى حتى فرشتگان در پيرامون انسان قرار دارند . حتى ماترياليستها كه اشرف مخلوقات بودنِ انسان را مسخره مىكنند ، و مىگويند « انسان هم حيوانى چون ساير حيوانات است » ، آنها نيز به طور ناخودآگاه ، در تحقيقات علمى خود ، انسان را مركز و محور عالَم هستى قرار مىدهند .
به عنوان مثال ، موضوع علم طب ، بدون واسطه ، انسان است . حتى علومى مانند آمار ، رياضيات ، فيزيك ، هندسه و . . . كه موضوع آنها انسان نيست ، اگر با دقت مورد بررسى قرار گيرند ، خواهيم ديد كه هدف نهايى آنها از تسخير فضا ، پيشرفت علم فيزيك ، پيشرفت علم آمار و . . . نيز خدمت به انسان است . يعنى در آن علوم نيز انسان ، مركز و محور است .
خداوند متعال مىفرمايد :
« اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذى خَلَقَ خَلَقَ الْانْسانَ مِنْ عَلَقٍ اقْرَأْ وَ رَبُّكَ الأَ كْرَمُ الَّذى عَلَّمَ بِالْقَلَمِ عَلَّمَ الْانْسانَ ما لَمْ يَعْلَمْ كَلَّا انَّ الْانْسانَ لَيَطْغى انْ رَآهُ اسْتَغْنى » « 1 »
[ بخوان به نام پروردگارت كه بيافريد .
آدمى را از لختهء خونى بيافريد . بخوان و پروردگار تو ارجمندترين است . خدايى كه به وسيلهء قلمْ آموزش داد ، به آدمى آنچه را كه نمىدانست بياموخت . حقّا كه آدمى نافرمانى مىكند ، هر گاه كه خويشتن را بىنياز بيند . ]
در قرآن شريف ، در طليعهء وحى ، در نخستين سوره كه بر پيغمبر اسلام صلى الله عليه و آله نازل شده ، انسان مطرح گرديده است .
علم انسان و طغيان انسان در قرآن مورد توجه قرار گرفته است .
توجه قرآن به انسان ، نشانهء اهميتى است كه اسلام براى انسان و روح و تهذيب اخلاق و تكامل معنوى او قائل شده است . اينها همه جلوه و نتيجهء آن بينش اسلام است كه انسان را اشرف مخلوقات مىداند .
هامش
( 1 ) - سورهء علق ( 96 ) ، آيهء 1 - 7 .