به تشبيه آن دو بهشت پرداخته است و از آنجا كه ادات تشبيه و مشبّه حذف شده ، صناعت استعارهء بالكنايه به كار رفته است . اگر بخواهيم محذوفات اين آيات را ذكر كنيم اينطور مىشود : آن دو بهشت مانند باغهايى هستند كه شاخههاى با طراوت و سرسبز دارند و . . . . نكته ديگرى كه بايد به آن توجه كنيم اين است كه خداوند در اين آيات دو مشبه دارد ( دو بهشت ) كه با چند جمله مشترك ، آنها را تشبيه كرده است . يعنى آيات بعدى جملاتى هستند كه مشبّه به جنّتان هستند . حال در مورد بهشت جسمانى ميگوييم تشبيه محسوس به محسوس بهكار رفته است و در مورد بهشت روحانى ميگوييم تشبيه معقول به محسوس استفاده شده است .
بنابراين اشكالى ندارد كه بگوييم يكى از اين دو بهشت ، بهشت روحانى است و در مقام تشبيه ، خداوند چند جمله براى اين بهشت روحانى به كار برده ، ولى تشبيه در اين جملات ، از نوع تشبيه معقول به محسوس است . و چون در جملات بعدى ، مشبّه ( بهشتها ) و حرف تشبيه حذف شده ، استعاره بالكنايه تلقى مىشود .
آيات شصت و دو و شصت و سه
وَمِن دُونِهِمَا جَنَّتَانِ * فَبِأَي آلَاء رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ
و در مرتبهاى فروتر از آن بهشت ، دو بهشت ديگر نيز هست . پس كدام يك از نعمتهاى پروردگارتان را انكار ميكنيد ؟
در آيات قبل فرمود : « و لمن خاف مقام ربه جنتان » . در اين آيه ميفرمايد : « و من دونها جنتان » . « دونهما » دو معنا دارد : پايين و نازل ،
در پرتو وحى (فارسى) — صفحة 363
مساهمون: السيد عبد الكريم الموسوي الاردبيلي
ص٣٦٣