مقدم داشت و تأويل و تفسير بعض آيات مفصلا در آن نوشته شده است » . « 1 »
سابقه تاريخى قرآن بر اساس ترتيب نزول
همانگونه كه اشاره شد ، اولين قرآن كه به وصيت پيامبر ( ص ) توسط اميرالمؤمنين ( ع ) جمعآورى شد ، به ترتيب نزول بوده است . « 2 » همچنين عبدالكريم شهرستانى در مقدمه تفسيرش موسوم به « مفاتيح الأسرار و مصابيح الأبرار » ترتيب نزولى از مصحف امام جعفر صادق ( ع ) آورده است . در مقدمه كتاب « المبانى » نوشته مفسرى بزرگ اما ناشناخته از مراكش كه در سال 425 هجرى تأليف آن آغاز شده ، ترتيب نزولى كه عبدالله بن عباس از اميرالمؤمنين ( ع ) آموخته ، بيان كرده است . « 3 » و زركشى در كتاب « البرهان فى علوم القرآن » ، همين ترتيب را از ديگر اصحاب نقلنموده است . « 4 »
هامش
( 1 ) . زنجانى ، تاريخ القرآن ، ص 25 ؛ معرفت ، التمهيد ، ج 1 ، ص 292 .
( 2 ) . ابن شهر آشوب ، المناقب ، ج 2 ، ص 40 ؛ مجلسى ، بحارالانوار ، ج 92 ، ص 51 . مرحوم راميار در تحقيقى وسيع و تتبعى كم نظير نشانههاى خوبى از مصحف على ( ع ) بدست داده است وى مىنويسد : « ابن نديم مىگويد : من در زمان خودمان نزد ابويعلى حمزه حسنى ، مصحفى ديدم كه اوراقى از آن ريخته بود . اين مصحف به خط على بن ابيطالب بود كه بنى حسن آن را در مرور زمان به ميراث برده بودند . چون ابن النديم الفهرست را ظاهراً حدود سال 377 هجرى تأليف كرده ، اين خود نشان مىدهد كه نسخهاى از اين مصحف تا اواخر قرن چهارم هجرى نزد بنى حسن نيز بوده است . » تاريخ قرآن ، ص 374 ، البته محقق ارجمند آقاى مهدوى راد در تحقيقى بر اين باور است كه مصحف على ( ع ) ترتيبى جز مصحف معمول در ميان مسلمين نداشت ( ر . ك : مهدوى راد ، محمد على ، مجله علوم حديث ، ش 37 38 ، ص 106 87 قم ، دانشكده علوم حديث ، پاييز و زمستان 1384 ( .
( 3 ) . مقدمتان فى علوم القرآن ، ص 8 - 12 .
( 4 ) . زركشى ، البرهان ، ج 1 ، ص 193 .