احكام احياى زمينهاى مَوات
« زمين موات » به زمينهايى گفته مىشود كه به دلايلى چون نبودن آب ، باتلاق بودن زمين و ريگزار يا سنگلاخ بودن آن ، قابل كشت و زرع يا ساختمان سازى نبوده و يا به دليل كوچ كردن اهالى آن به طور كلّى متروكه شده باشند . زمينهاى موات بر دو قسم هستند :
اوّل : « موات اصلى » و آن زمينى است كه از آغاز تا كنون هيچ گونه عمران و آبادانى در آن انجام نشده باشد .
دوم : « موات عَرَضِى » ، و آن زمينى است كه در گذشته آباد بوده ، ولى به هر دليل ويران و متروك شده است .
« مسألهء 3101 » زمينهاى موات اصلى جزء « انفال » هستند و اختيار آن در زمان حضور امام معصوم عليه السلام به دست اوست و آن حضرت هرگونه صلاح بداند در آنها تصرّف مىكند و اجازهء احيا مىدهد يا به افراد تمليك كرده و يا اجاره مىدهد و در زمان غيبت امام عليه السلام ، مسلمانان مىتوانند آنها را احيا كنند ، ولى بنابر احتياط واجب بايد از حاكم شرع اجازه بگيرند و هر كس هر قسمتى را احيا كند ، نسبت به آن سزاوارتر است و ديگران حقّ مزاحمت او را ندارند .
« مسألهء 3102 » زمينهاى موات عَرَضى از جهت شناخت مالك بر دو قسمند :
اوّل : زمينهايى كه داراى صاحب بوده ، ولى بر اثر رها كردن و اعراض ، ساختمانهاى آن با گذشت زمان خراب شده و عمران آنها از بين رفته باشد و در حال حاضر بدون صاحب شمرده شوند ؛ حكم اين زمينها مانند زمينهاى موات اصلى است .
دوم : زمينهايى كه متروك شدهاند ، ولى نه آنچنان كه از آنها اعراض شده و بدون