مراد از فاحشه در آيه ، عملى است كه مخصوص زنان و در محدودهى آنان رايج است ؛ به عبارت ديگر مساحقه مقصود است نه زنا . با توجّه به اين توجيه ، آيهى نور ناسخ اين آيه نخواهد بود .
احتمال سوم : آيه نسبت به مساحقه و زناى زنان تعميم دارد ؛ ليكن اين احتمال با آيهى بعد از آن مناسبت ندارد . در آن آيه فرمود : دو نفرى كه از شما فحشا انجام مىدهند را مورد آزار قرار دهيد ؛ اگر توبه كردند و اصلاح شدند ، از ايشان دورى كنيد . آيا مقصود از « اللّذان » زن و مردى است كه مرتكب فاحشه مىشوند تا اين آيه هم به آيهى نور منسوخ شده باشد ؟ بايد گفت مذكّر آوردن « اللّذان » به اعتبار تغليب هر چند صحيح است ، امّا خلاف ظاهر است و نبايد مرتكب آن شد ؛ و ظاهر تثنيه مذكّر يعنى دو مرد است . بنابراين ، مراد آيه ، دو مردى است كه اتيان به فحشا يعنى لواط كنند ؛ زيرا ، فاحشهى در محدودهى مردان لواط است .
با توجّه به اين بيان ، آيهى اوّل مربوط به مساحقه و آيهى دوم مربوط به لواط بوده و ربطى به باب ندارد ؛ و آيات سورهى نور بر حكم زنا و لزوم چهار شاهد عادل دلالتى تام و تمام دارد . از اينرو ، اثبات زنا به شهادت چهار مرد عادل بين تمام مسلمانان از شيعه و سنّى اتّفاقى است .
فرع سوم : تأثير شهادت زنان در اثبات زنا
آيا زنا به شهادت زنان به طور كلّى و اجمالًا ثابت مىشود ؟ مقصود از به نحو اجمال اين استكه اگر به جاى يك مرد ، دو زن شهادت دادند ، كفايت مىكند ؟ اين كمترين مرتبهى جايگزينى زن به جاى مرد است . در آن اقوالى است :
1 - ظاهر فتاواى اهل سنّت ، بدون تأثير بودن شهادت زنان در اثبات زنا است . « 1 » از شيخ مفيد « 2 » سلّار ، « 3 » عمانى « 4 » ، ديلمى رحمهما الله « 5 » نيز حكايت عدم تأثير شده است ؛ امّا ديگر علماى
هامش
( 1 ) . الخلاف ج 6 ص 251 مسأله 2 .
( 2 ) . المقنة ص 775 .
( 3 ) . المراسم ص 254 و 255
( 4 ) . مختلف الشيعة ، ج 8 ، ص 485 .
( 5 ) . همان .