مىپردازيم كه شايد بتوان گفت مهمترين حقّ فرزندان بر والدين است . تربيت ، عبارت است از رفع موانع و ايجاد مقتضيات براى آنكه استعدادهاى انسان در جهت كمال مطلق شكوفا شود . « 1 » در آموزههاى نبوى نيز تربيت به عنوان يك حقّ مسلّم ديده و مطرح شده است ؛ چنانكه آن حضرت مىفرمايد :
« حقّ فرزند بر پدرش اين است كه نام نيك بر او گذارد ، به نيكويى تربيتش كند ، و او را در موقعيتى شايسته قرار دهد » . « 2 » نكته قابل توجّه در اين روايت آن است كه از سياق كلام - كه در مقام بيان حقوق كودك بر پدر و مادر است و از فعل مضارع استفاده شده است - روشن مىشود والدين كودك پيوسته بايستى اين حقّ - قرار دادن كودك در وضعيتى شايسته - را رعايت كنند .
و يا در روايت ديگرى كه دلالت بر وجوب اكرام و بزرگداشت كودكان دارد ، پيامبر اكرم ( ص ) مىفرمايد :
« فرزندانتان را تكريم كنيد و آنان را به نيكى تربيت كنيد كه آمرزيده مىشويد » . « 3 » اكرام مطرح شده در روايت به اين مفهوم است كه والدين بايستى كودك را در موضعى شايسته و زيبنده او قرار دهند - به تعبير ديگر ، او را درست تربيت كنند - ؛ چرا كه واژه « كرم » در لغت عرب به صفات و محاسن بلند و عظيم گفته مىشود ؛ و اكرام و تكريم فرد ، به مفهوم رساندن نفعى به اوست كه خالى از هرگونه عيب و خللى باشد . « 4 » از اينگونه تعابير جايگاه ويژه تربيت مشخّص مىشود كه هيچ چيز مانند آن پايدار نيست ؛ و خوشبختى و بدبختى آدميان به آن بسته است . بنابراين ، بزرگترين
هامش
( 1 ) . مصطفى دلشاد تهرانى ، سيرى در تربيت اسلامى ، ص 25 .
( 2 ) . « حقّ الوالد على ولده أن يحسن اسمه وأدبه ويضعه موضعاً حسناً » ؛ محمّد بن يعقوب كلينى ، الكافى ، ج 8 ، ص 177 ؛ شيخ صدوق ، من لا يحضره الفقيه ، ج 4 ، ص 380 ؛ علاء الدين بن حسام الدين متقى هندى ، كنزالعمّال فى أحاديث الأقوال و الأفعال ، ج 10 ، ص 149 .
( 3 ) . « أكرموا أولادكم و أحسنوا أدبهم يغفر لكم » ؛ محمّد بن حسن حرّ عاملى ، وسائل الشيعة ، ج 15 ، ص 195 ، باب 83 از ابواب جملة من حقوق الأولاد .
( 4 ) . راغب اصفهانى ، المفردات فى غريب القرآن ، ص 429 .