ولى طبق فرمايش صاحب « وقاية الأذهان » مسئله خيلى روشن است ، زيرا وقتى اسد را در رجل شجاع استعمال مىكنيم ، از گذرگاه معناى حقيقى عبور مىكنيم . يعنى اراده استعمالى به معناى حقيقى تعلّق گرفته است و ما از كانال معناى حقيقى عبور كرده و به معناى مجازى مىرسيم . پس عنوان عبور در معناى مجازى مطرح است . مؤيّد دوّم : در منطق دلالات لفظيه را به سه قسم تقسيم كردهاند : دلالت مطابقه ، دلالت تضمن و دلالت التزام . مَقْسَم در اين تقسيم ، دلالات وضعيه لفظيه است .
دلالات لفظيه داراى يك معناى عامّى مىباشند . دلالت لفظى ، همانطور كه در معناى حقيقى مطرح است ، در معناى مجازى هم مطرح است بههمينجهت است كه قيد وضعيّه را ذكر نمىكنند . حال سؤال مىكنيم دلالت مجاز از كداميك از اين دلالات سهگانه است ؟ ممكن است گفته شود : « مجازاتى كه علاقهء آنها جزء و كلّ است در دلالت تضمّن داخلند » ، ولى اينگونه نيست ، زيرا در دلالت تضمّن ، مدلول مطابقىِ لفظ ، كلّ معناست و لفظ ، به تبعيت از كلّ معنا دلالت بر جزء مىكند نه اينكه كلّ را كنار گذاشته و مدلول را عبارت از جزء قرار داده باشيم . به عبارت ديگر : دلالت تضمن اين نيست كه لفظ بهطور مستقيم بر جزء دلالت كند تا شما بگوييد : « اين مجاز است و علاقهء آن كلّ و جزء است » ، بلكه دلالت تضمن اين است كه لفظ بر كلّ دلالت كند ولى چون كلّ ، مركّب از اجزاء است ، لفظ به تبعيت دلالت بر كلّ ، بر جزء هم دلالت مىكند . بنابراين ، دلالت تضمن ، هيچيك از مجازات نيست . دلالت التزام هم همينطور است ، زيرا معناى دلالت التزام اين نيست كه لفظ ، بهطور مستقيم بر لازم دلالت كند ، بلكه مدلولِ لفظ ، همان ملزوم است ولى وقتى ملزوم ، به عنوان مدلول واقع شد ، لازم هم - به تبعيت ملزوم - مدلول واقع مىشود . در نتيجه ، براساس تفسير مشهور دلالات سهگانه شامل استعمالات مجازى
نمىشود .
اصول فقه شيعه (فارسى) — صفحة 427
مساهمون: الشيخ فاضل اللنكراني
ص٤٢٧