آن به نظم و نثر بياناتى دارند صورت آن اين است محمود دهدار عيانى در چند جاى مفاتيح المغاليق كه أم الكتاب كتب او در اسرار حروف است آن را شرح فرموده است . و بعضى از پيشينيان رسالهاى جداگانه در شرح آن نوشته است كه آخرين رساله كتاب « اربعة كتب اسماعيليه » است و همگى آن را اسم اعظم دانستهاند و خاتم آن را كه اولين كلمه است خاتم سليمانى گفتهاند و آن را به عوالم خمسة كه حضرت خمس در اصطلاح عارفانست تفسير فرمودهاند . و باز عيانى را در مفاتيح بيان اسرارى در شرح اين كلماتست .
و در صفحه 92 و 93 و 222 و 223 حظ و لذ در تأثير آن از جفر خابيه امام صادق از امير المؤمنين عليهما السلام امورى را برشمرد و انتساب آنها را به تورات و انجيل و قرآن ذكر نمود .
در ديوان منسوب به امير عليه السلام كه فرمود : ثلاث عصى صفقت بعد خاتم ، على رأسها مثل السنان المقوم - الى آخر الابيات در بيان اين اسم اعظم ، شرف شمس است نائينى در گوهر شب چراغ گفته است ( ص 184 ) : اين اشعار از ابن عباس است كه بمولى عليه السلام نسبت داده شد . راقم گويد اين ابيات در دو قصيده صغراى و كبراى منبع اصول حكمت بونى ( متوفى 622 ه ) آمده است مطلع صغرى اين است : بدأت ببسم الله روحى به اهتدت الخ ( ص 95 - 97 ط مصر ) ، و مطلع كبرى اين : بدأت ببسم الله ربى و مالكى ، مطالع اسرارى بسرى اعلنت الخ ( ص 383 - 195 ) و آن را شرح كرده است و نيز بونى در همين كتاب و كتاب شمس معارف كبرى جداول اوفاقى بسيار در خواص آن آورده است كه ضحكة للمغفل و عبرة للمحصل .
هزار و يك نكته (فارسى) — صفحة 797
مساهمون: حسن حسن زاده آملى
ص٧٩٧