و مقدار شهور و سنين و تعيين اوائل آنها همه بر ضابطه حركت وسطى نيرين و كواكب ديگر تنظيم شده است تا بر نظم و نسق كلى باشد . و ابتداء از محرم كنند و آن را سى روز گيرند و صفر را بيست و نه روز و هكذا هر ماه فرد را سى گيرند و زوج را بيست و نه و اين وضع بر نهج حركت وسطى است كه در كتب فن و شروح زيجات محرر است . مثلا در رؤيت هلال و استخراج مقدار شهر قمرى رؤيتى ، اول بايد شهر وسطى و مبدأ آن را از جدول اعنى زيج استخراج كرد و پس از آن بمحاسبهء تعديلات قمر و تقويم شمس و ساير امورى كه در نزد اهل فن معلوم است ، مقدار شهر حقيقى رؤيتى و هلال را استخراج كرد . بنابر وضع وسطى جدول ماه مبارك رمضان هميشه سى روز است چون از افراد است و لكن ماه مبارك رمضان رؤيتى حقيقى هلالى پس از محاسبه قواعد تعديلات و غيره ، ممكن است سى روز باشد و ممكن است بيست و نه روز پس در رؤيت هلال نبايد وضع جدول را ملاك قرار داد لذا شهيد اول - قدس سره - در رؤيت هلال صوم لمعه فرمايد : « و لا عبرة بالجدول » و شهيد ثانى - رضوان الله تعالى عليه - در شرح آن فرمايد : و هو - يعنى جدول - حساب مخصوص مأخوذ من تسيير القمر و مرجعه الى عد الشهر تاما و شهر ناقصا فى جميع ايام السنة مبتدءا بالتام من المحرم ، الخ . و اين هر دو فقيه نامور اسلام به تحقيق تام سخن گفتهاند و از روى درايت به عمل جدول حكم فرمودهاند نه چنان كه مرحوم صاحب حدائق فرمود كه : لان اكثر احكام التنجيم مبتنية على قواعد كلية مستفادة من الحدس التى تخطى اكثر مما تصيب . انتهى ، فتبصر .
نكته 807
جناب وصى حضرت امام امير المؤمنين على عليه الصلاة و السلام فرمود : قيمة كل امرء ما يحسن ( ما يحسنه - خ ) اين كلمه مبارك ، حكمت 81 نهج البلاغه است . سيد رضى پس از نقل آن گويد : و هذه الكلمة التى لا تصاب له قيمة و لا توزن بها حكمة ،