كه شريف رضى رحمه اللّه در عنوان آن گويد : و تجمع هذه الخطبة من اصول العلم ما لا تجمعه خطبة ، و الآن هزار و چهار صد و دو سال از هجرت خاتم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم مىگذرد ، و قبل از اسلام و بعد از اسلام نوابغ دهر كه طرفداران شعب علوم عقليه و معارف عرفانيه ، و مدعيان مكاشفات ذوقيه ، و قلمداران نامور جهانى بودند در همه اطراف و اكناف ارض آمدند و رفتند و منشآت دقيق و جليل علمى و قلمى آنان موجود است ، كدام گوهر سخن شناس به خود اجازه مىدهد كه يك كتاب گفتههايشان را هم وزن يكى از بندهاى همين يك خطبه نهج قرار دهد . وانگهى حالا مىگويند سطح علوم و معارف بالا گرفته است و عصر ترقى و تعالى فرهنگ است و ما شاء اللّه شهوت تأليف هم عجيب اوج گرفته است و مع ذلك چه كسى را ياراى آن است كه به اندازه چند بند همين يك خطبه توحيديه دم برآورد .
خليل بن احمد بصرى متوفى 170 ه ق گويد : « ان افضل كلمة يرغب الانسان الى طلب العلم و المعرفة قول امير المؤمنين عليه السّلام : قدر كل امرء ما يحسن » « 1 »
ابو عثمان عمرو بن بحر جاحظ صاحب بيان و تبيين متوفى 255 ه ق ، اوّلين جامع كلمات قصار امير عليه السّلام است ، وى صد كلمه از كلمات قصار امير المؤمنين عليه السّلام را انتخاب كرده است و آن را مطلوب كل طالب من كلام امير المؤمنين على ابن ابى طالب ناميده است و در وصف آن كلمات كامله گفت : كل كلمة منها تفى بالف من محاسن كلام العرب ، يعنى هر كلمه آن وافى به هزار كلمه نيكوى عرب است .
و در جلد اوّل بيان و تبيين در وصف اين كلام آن جناب كه فرمود قيمة
هامش
( 1 ) روضات خوانسارى ، ص 274 .