علمى ( جز مقدارى ناچيز ) بازمانده و پيوسته با يك شكنجه درونى بسر مىبردم " .
نگارنده از وضع محيطى كه استاد در آنجا به حكم ضرورت زيسته است به خوبى آگاه است . هرگز فكر نمىكنم كه در هيچ منطقهاى ، فضيلتكشى به اندازه آنجا رواج داشته باشد .
مرحوم ميرزا محمود شيخ الاسلامى كه از بستگان خود استاد طباطبائى است و از علماء بزرگ اوايل قرن چهاردهم اسلامى است و آثار ارزنده علمى عظيمى دارد بسان خود استاد در آن محيط زيسته و وضع آن محيط را در بيتى چنين مجسم مىكند :
قد عشت فيها كئيبا خائبا خسرا * كاننى مصحف فى بيت زنديق « 1 »
در سال 1324 شمسى كه تب جنگ جهانى دوم فرو نشست ، و متفقين اشغالگر يكى پس از ديگرى ايران را تخليه كردند - جز قواى شوروى كه در خط آذربايجان باقى ماند و فرقه دموكرات را پروبال داد و با سپردن منطقه آذربايجان به آنان در ظاهر به اشغال خود خاتمه داد . در يك سال تسلط فرقه دموكرات بر آذربايجان ( 21 آذر سال 1324 تا بيست و يك آذر 25 ) منطقه دستخوش ناامنى و قتل و غارت بود - استاد فقيد تصميم گرفت بساط زندگى را از آن نقطه جمع كند و به
هامش
( 1 ) - ريحانة الادب ج 3 ص 297 ط جديد .