انسان به فعليت رسيده مظهر عقل كل و نفس كل است لذا از مشايخ علم ماثور است كه امير المومنين ( ع ) مظهر عقل كل است ، و سيده نساء عالمين فاطمه ( ع ) مظهر نفس كل . عقل در عالم كبير و صغير قائم بر نفس و نفس قائم به اوست ، و مرد مطلقا نمودارى از عقل ، و زن مطلقا نمودارى از نفس است الرجال قوامون على النساء .
انسان هرچند از رحم طبيعت روييده است و در دامن آن پروريده شده است كه
لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسانَ مِنْ سُلالَةٍ مِنْ طِينٍ ثُمَّ جَعَلْناهُ نُطْفَةً فِي قَرارٍ مَكِينٍ
و لكن اين نطفه نقطهاى است كه جفر جامع حروف اسرار هستى و بزرگترين كتاب آفاقى و انفسى و بهترين آيت كل شى احصيناه فى امام مبين مىگردد .
اين نطفه حبه ايست كه در آغاز از مزرعه نساءكم حرث لكم روييده شده است و لكن آن را از قدرت كامله آله ، قوه و منهايست كه در تحت تربيت مربيان آنسوئى شجره طيبهء طوبى مىگردد و از آن كل ثمرات مىرويد .
انسان من حيث هو انسان غذاى او علم و عمل است كه علم و عمل انسان سازند ، و در تحت تدبير و تسخير معلمان روحانى و مفارقات نورى به تدريج از قوه به فعل مىرسد و از مرتبه عقل هيولانى به عقل بالفعل و عقل مستفاد ارتقاء مىيابد .
نطفه انسانى آخرين صورت سلسله نزولى وجودى