اولى بيان صدر الدين قونوى در مفتاح است ، و دومى قول محمد بن حمزه شهير به ابن فنارى در مصباح است ، و سومى كلام قيصرى در فص هودى فصوص الحكم است و همگى يك حكم محكم است .
از بيان مذكور ، معلوم است كه فرق ميان موضوع علم الهى به مشرب اهل تحقيق ، و ميان موضوع علم الهى مسمى به ما بعد طبيعت بر مبناى اهل نظر ، بدون هيچ فرق چون فرق ميان مطلق و مقيد است .
تبصره - در موضوع بحث اهل نظر سخن از علت و معلول پيش مىآيد كه موجودى علت و موجودى معلول آن است و اولى بر دومى سبق بالعليه دارد ، قوىتر از اين نحو تقدم بالعليه ، تقدم و تاخر بالحقيقه و المجاز است كه در آن مطلق ثبوت و كون ملحوظ است خواه ثبوت بالحقيقه باشد و خواه بالعرض و المجاز ، هرچند باز در آن عليت و معلوليت ملحوظ است ، و به مراتب اشد و اقوى از اين سبق و لحوق به حقيقت و مجاز ، سبق بالحق است كه تقدم و تاخر به سمت عليت و معلوليت در آن راه ندارد بلكه ملاك تقدم در اين قسم شان الهى است . اين سبق بالحق سخن اهل تحقيق است و اين حق موضوع علم آنان از حيث ارتباطين ياد شده است .
يادنامه مفسر كبير استاد علامه طباطبائى (فارسى) — صفحة 418
مساهمون: جمعى از نويسندگان
ص٤١٨