پيشرفت علوم تجربى دگرگون شدهاند و با تغير فرضيهها عوض شدند و كمترين آسيبى به مسائل سره فلسفى وارد نشد و هماكنون نيز برخى از مسائل علمى به فلسفه به عنوان اصل موضوعى راه دارند كه هيچگونه تضمين عقلى از آنها به عهده فلسفه نيست و ممكن است در آيندهء نزديك يا دور عوض شوند و قوانين فلسفى مصون بماند .
4 - سرشت تعقلى اين بزرگ حكيم عصر ، انديشيدن بر محور واقعيتهاى جهان هستى بود و سعى بر آن داشت كه امور اعتبارى در مسائل عقلى راه پيدا نكند و مباحث فلسفى با مسائل اعتبارى مخلوط نشود و بنابراين داشت كه از مقدماتى كه كاربرد آنها در محدودهء قراردادهاى اجتماعى و مانند آن است هرگز در تشكيل برهانهاى عقلى استفاده نشود و مسائلى كه با ضرورت و امكان و امتناع تامين مىشود ، با قضايائى كه با حسن و قبح و اباحه بررسى مىشود يك جا جمع و مخلوط نگردند و براى جدائى مرز حكمت نظرى از حكمت عملى و تشخيص مسائل فلسفى و مسائل اعتبارى مقالهء ششم اصول فلسفه و فصل دهم از مرحله يازدهم نهاية الحكمه را تدوين كرد و نتيجه اين تحليل و امتياز مسائل فلسفى از مسائل اعتبارى آن شد كه نقدى عميق در بحث علت و معلول بر تقسيم علت فاعلى به فاعل بالقصد و فاعل بالجبر وارد كرد ، به اين بيان كه هيچ
يادنامه مفسر كبير استاد علامه طباطبائى (فارسى) — صفحة 156
مساهمون: جمعى از نويسندگان
ص١٥٦