3 - بافت فكرى حضرت استاد علامه ( ره ) از تاروپود اصول بيّن يا مبيّن تشكيل مىشد زيرا فلسفه شناخت حقايق جهان هستى و امتياز واقعيتهاى عينى از پندارهاى وهمى است و اين جز با قياسهاى بيّن كه از بديهيات اوليه تركيب مىشود يا دليلهاى مبيّن كه به قضيههاى بديهى و اولى ختم بشود ميسر نخواهد شد از اينجهت بايد بين قضاياى بديهى كه زيربناى استدلالهاى فلسفى است و بين فرضيههائى كه تكيهگاه علوم تجربى است فرق گذاشت تا از به كار بردن فرضيه بجاى قضيه بديهى در فلسفه جدا پرهيز كرد و از پايههاى مخصوص علوم تجربى در تبيين مسائل عقلى كه تنها به قضيهء بديهى نيازمند است استفاده نكرد ، گرچه بهرهبردارى از اصول بديهى در علوم آزمايشى كاملا ممكن و به جا مىباشد ولى به منظور رسيدن به مسائل فلسفى نه تنها از فرضيههاى علوم تجربى به عنوان يك تكيهگاه اصيل استفاده نمىشود بلكه از قضايائى كه مورد تسلم مردم و قبول عامه است از آنجهت كه مسلم و مقبول عامه است نمىتوان برهان تشكيل داد ، گرچه تشكيل قياس جدلى از آنها ممكن است و امتياز بين اصل بديهى و اصل مسلم كه يكى در برهان و ديگرى در جدل و نيز در خطا به مورد بهرهبردارى قرار مىگيرند ، در منطق مبسوطا بيان شده است ولى فرق ميان قضيه بديهى و فرضيه علمى كه يكى در برهانهاى
يادنامه مفسر كبير استاد علامه طباطبائى (فارسى) — صفحة 154
مساهمون: جمعى از نويسندگان
ص١٥٤