حضرت وصيّ امام امير المؤمنين على عليه السّلام فرمود :
« كلّ وعاء يضيق بما جعل فيه إلّا وعاء العلم فإنّه يتّسع به » « 1 » .
ترجمه : هر آوند به آنچه در او نهاده شود گنجايش آن تنگ مىگردد ، جز آوند دانش كه گنجايش آن فزونتر مىگردد .
بيان : اين كلام كامل صادر از بطنان عرش تحقيق ناطق است كه ظرف علم - يعنى نفس ناطقه انسانى - از جنس موجودات طبيعى و مادّى نيست ، بلكه موجودى از عالم وراى طبيعت است كه هرچه مظروف او - يعنى علم - در او نهاده شود ، سعه وجودى او بيشتر مىگردد ، كه در نتيجه نفس را مقام فوق التجرد است ، كه مجرد از ماهيت است چنانكه مجرد از ماده و احكام ماده در مقام تعقل است . و چون ارزش انسان به معارف است ، پس بهترين ظرفهاى علم - يعنى نفوس انسانى - آن ظرفي است كه گنجايش آن بيشتر است چنانكه به شاگرد نامدارش كميل - رضوان اللّه تعالى عليه - فرمود : « يا كميل إن هذه القلوب أوعية فخيرها أوعاها » « 2 » . يعنى اى كميل اين دلها ظرفها هستند ، پس بهترين آنها آن دلى است كه ظرفيت و گنجايش او بيشتر است .
امام مجتبى عليه السّلام فرمود : « چون خداوند متعال قلب پيغمبر اكرم را بزرگتر از قلبهاى ديگر ديد او را به پيغمبرى برگزيد » . سبحان اللّه عظمت وجودى قلب خاتم صلّى اللّه عليه و آله چه اندازه بايد باشد تا ظرف حقائق كتاب اللّه قرآن فرقان بوده باشد ؟ ! قوله سبحانه :
نَزَلَ بِهِ الرُّوحُ الْأَمِينُ * عَلى قَلْبِكَ
« 3 » .
قُلْ مَنْ كانَ عَدُوًّا لِجِبْرِيلَ فَإِنَّهُ نَزَّلَهُ عَلى قَلْبِكَ
« 4 » . در ديوان راقم آمده است :
فؤاد مستهام جمعى ختمى جانانى * به يك القاء سبّوحى بيابد دوره قرآن
هامش
( 1 ) . نهج البلاغه ، حكمت 205 .
( 2 ) . نهج البلاغة ، حكمت 147 .
( 3 ) . سورهء شعراء : آيات 192 و 193 .
( 4 ) . سورهء بقره : آيهء 97 .