بالفعل ادراك مىكند ؛ و يا اين كه إخبار به امور آتيه مىدهد كه مدرك جز موجود وراى مادّه و مدّت نتواند بود ، زيرا آنچه را كه قوهاى از قواى جسمانى ادراك مىكند بايد مواجه با مدركش باشد ، پس روح انسانى از نشأه ربوبى و عالم ما وراى طبيعت است .
دليل دوم اين كه انسان در درياى بىكران ملكوت شنا مىكند ، و از آنجا به ما وراى آنكه عالم محيط بر ملكوت است - يعنى عالم جبروت - سردر مىآورد و دم بر مىزند با اين كه بدن و قواى جسمانيش بر روى خاك افتاده است و او را بسوى ملكوت و جبروت راه نيست .
جان گشايد سوى بالا بالها * در زده تن در زمين چنگالها
ذرّه ذرّه كاندرين ارض و سماست * جنس خود را همچو كاه و كهرباست
پس آن حقيقتى كه در تو است و به ما وراى طبيعت سير مىكند و در آن درياها شناور است غير از بدن خاكى تو است كه آن شأنيّت را ندارد .
دليل هفدهم : اين دليل را از معتبر ابو البركات هبة اللّه بن على بن ملكا بغدادى متوفاى سنه 547 ه ، نقل مىكنيم :
« أمّا الذين منعوا أن تكون - النفس - عرضا موجودا فى الموضوع ، و قالوا : إنّها من الجواهر التى وجودها لا فى موضوع لكنّها ليست بجسم ، و حدّوها بأنّها جوهر غير جسمانى محرّك للبدن ، فاحتجّوا على ذلك :
بأنّ النفس العاقلة تقوى على تعقّل ما تشاء من الصور العددية و التراكيب غير المتناهية في ذواتها ، و مهما ازدادت من ذلك زادت قوّتها فقوّتها غير متناهية و القوّة الغير المتناهية لا تنتصف فإن النصف متناه و الضعف متناه ، و كلّ قوّة جسمانية منتصفة لأن الجسم قابل للتنصيف لأنّه لا يكون الجسم غير متناه ، فالقوّة العاقلة غير جسمانية » « 1 » .
هامش
( 1 ) . معتبر ، ج 2 ، ط حيدر آباد دكن ، ص 358 .