ضميمه اول
ترجمهء رسالهء ابن كمونه در مبدأ و معاد :
مربوط به صفحه 110
بندهء نيازمند به رحمت حق تعالى سعد بن منصور بن سعد بن الحسن ( كذا ) هبة الله بن كمونه - كه خداى در دنيا و آخرت از وى درگذرد - چنين مى گويد :
كمال نفس انسانى از جهت قوهء نظرى علم است و از جهت قوهء عملى اعمال مى باشد ، وهمهء علوم و اعمال با همهء تنوع و گوناگونى ، به كمال همين دو قوه باز مى گردند ، نيروى بشرى از احاطه بر همه علوم وفنون واعمال ناتوان است ، بلكه بشر نمى تواند حتى يك فن را نيز به طور كامل دريابد ، چه رسد به استقصاى همه فنون . لذا بر طالب كمال لازم است كه توان خويش را در دريافت بهترين علوم كه اهميت و رحجانى بيش از همه دارد مصروف داشته و خود را وقف آن نمايد .
بديهى است كه بهترين دانش شناخت حق اول و يگانگى وى و شناخت صفات جلالى و جمالى است . برترين اعمال عملى است كه انسان را به خدا نزديك كند و همين نيز دريايى گسترده است ، چه بسا كشتى هاى افكار در ورطهء امواج متلاطم آن شكسته شدند ، و اين درگاهى پاك و مطهر است وكم كسى به راههاى آن رهنمون مىشود ، آن كس را كه امكان غوطه ورى در درياى اين حقايق ممكن نگردد و نتواند در اين راهها و تنگناها فرو رود ، لااقل با چشم عبرت بين خويش به عالم واتقان صنع وحسن نظام اجزاى آن و تأليف لطيف و ترتيب شگفت آور و استحكام بى نهايت آن بنگرد ، و در بدن انسان و ديگر حيوانات تأمل كند تا حكمت عجيب اعضا و منافع آنها و چگونگى ارتباط نفس با بدن وآثار قواى نفس در اعضا را دريابد ، زيرا اگر انسان آنها را بفهمد ايمان كامل پيدا مىكند كه اين عالم مدبرى حكيم وقادرى مريد دارد كه اصلح وافضل را اختيار مىكند .
و اگر اين مدبر از ايجاد گريى نياز باشد ، پس وى خداى تعالى است ، و اگر نيازمند به موجد باشد بايد به موجدى كه علمش محيط و قدرتش كامل و حكمتش بالغ باشد برسد ، زيرا ايجاد كنندهء اثر متقن بايد خود اتقانى بيش از اثر صادر از خويش داشته باشد . پس خداى تعالى بالاترين كمال را دارد .
وجواد حقيقى اوست واطلاق جواد بر ديگران به مجاز است ، زيرا وى بدون گرفتن پاداش و دريافت فائده اى بخشش كرده است .
و تنها وى غنى تام است ، زيرا به چيزى كه خارج از ذاتش باشد متعلق نيست ، وى نه در ذات و نه در صفات به ديگران وابسته نمى باشد و ديگران نيازمند به وى هستند . واو پادشاه حقيقى است ، زيرا ذات هر چيزى از آن وى مى باشد ، چونكه اشياء از وى و يا از چيزى كه از وى وجود و كمال يافته ناشى شده اند ، وهمهء اشياء در همهء امور خويش به وى نيازمندند ، و همه نسبت به ذات وى باطلند و به وى حقيقت مى يابند .
رساله وحدت از ديدگاه عارف و حكيم (فارسى) — صفحة رسالهء ابن كمونه در مبدأ و معاد 140
مساهمون: حسن حسن زاده آملى
صرسالهء ابن كمونه در مبدأ و معاد ١٤٠