به وسيله چنين نقشه اى ميتوان وضعيت مغناطيسى مناطق مختلف را نمايش داد . چنانچه نقشه هاى معرف مقدار انحراف نقاط مختلف كره را همراه داشته باشيم بوسيله يك عقربه مغناطيسى ميتوان جهت يا بى و راه خويش را پيدا كرد ، و اين اسباب همان قطب نما است .
تنبيه :
تا كنون به دو گونه اصطلاح « مثبت و منفى » آشنا شده ايم : يكى مثبت و منفى طول جغرافيائى كه در آغاز درس 45 گفته آمد ، و ديگر مثبت و منفى قطب مغناطيسى كه اينكه گفته ايم .
حاصل اين كه چنان كه يك ميله مغناطيسى را ميدان مغناطيسى است ، مشابه آن زمين نيز داراى يك ميدان مغناطيسى است كه حاصل از يك ميله فرضى عظيم مغناطيسى است كه محور آن از مركز زمين مى گذرد . اين ميله مغناطيسى فرضى كره زمين را در دو نقطه به نام قطبهاى مغناطيسى بدان مختصات جغرافيائى كه گفته آمد قطع مى كن د . و در حقيقت ، قطبين به معنى دو انتهاى محور هر چيز است از قبيل : قطبين كره ، قطبين زمين ، قطبين آهن ربا و نظائر آنها . و منشأ ميدان مغناطيسى زمين مانند ديگر اسرار طبيعت و كلمات وجودى كتاب هستى است كه فهم بشر از ادراك كنه آن قاصر و عاجز است ، و با جستجوها و كاوشها در قرون متمادى به پاره اى از احكام آنها آگاه مى گردد چنان كه فرمودند :
« الحكمة هى العلم بأحوال اعيان الموجودات على ما هى عليه في نفس الامر به قدر الطاقة البشرية » .
حال كه دانستيم قطبين مغناطيسى زمين با قطبين جغرافيائى آن منطبق نيستند ، در تصوير زاويه انحراف مغناطيسى گوئيم : در شكل نود و نهم ( ش 99 ) فرض شود ا قطب شمال جغرافيائى ، و ب قطب شمال مغناطيسى ( كه بنابر قاعده جذب و دفع قطبهاى مغناطيسى ، قطب جنوب مغناطيسى زمين است ) ، و ح قطب جنوب جغرافيائى ، و د قطب جنوب مغناطيسى ( كه بنابر قاعده ياد شده ، قطب شمال مغناطيسى زمين است ) ، و هر يك از ه و و عقربه مغناطيسى قطب نما كه در جهت قطب مغناطيسى قرار گرفته اند ، و هر يك از دو زاويه