درس 107 : رساله
« كُلٌّ فِي فَلَكٍ يَسْبَحُونَ »
در بيان فلك
در هر رشته دانش آن چيزى كه يك پژوهنده و كاونده راستين را به كار آيد ، بدست آوردن اصول كلى در مسائل آن رشته دانش است . آن اصول در حقيقت براهين مسائل اند . مثلا در كتابها به نحو حكايت و تاريخ خوانده ايم كه مساحت سطح زمين چه قدر است اما از اصل كلى و ضابطه علمى آن كه برهان واقعى آنست آگاه نبوده ايم ، اكنون بدان آشنا شده ايم . و همچنين اصول . و امهاتى كه به حمد الله سبحانه در اين صد و چند درس بدانها دست يافته ايم . بسيار شايسته است كه آن اصول استخراج شوند و به ترتيب حروف تهجى نگاشته آيند كه در حقيقت مطالب رئيسه اين دروسند ، لعل الله يحدث بعد ذلك أمرا ، و به همين سان قضاياى يقينى و ضوابط حقيقى ايقانى كه در پيش داريم .
علم شريف هيئت مبتنى بر قضاياى هندسى است كه به هيچوجه سهل انگارى و مسامحه و تقريب و تخمين در آن راه ندارد ، و همه دانشمندان به درستى و استوارى آن اذعان دارند . مثلا ابن فنارى در اوائل مصباح الأنس كه از كتب درسى دوره سوم عرفانى است در ايراد بحثى گويد :
« فلما رأى المستبصرون من اهل الله ذلك ، و وجدوا علوم الناس ظنونا و تخيلات لا اتفاق لهم فيها ما خلا اكثر المسائل الرياضية الهندسية » . . . . ( مصباح الانس ط 1 ص 8 )
بعضى از مطالب درس قبل را شرح و بيان بايد كه در درس بعد گفته آيد . اكنون اين درس را اختصاص مى دهيم به تقديم رساله اى كه در مسائلى مربوط به همين كتاب « دروس هيئت و ديگر رشته هاى رياضى » نوشته ايم ، و آن را به اسم