اين فقيهان فقط چشم به « شاخص مخروطى » دوختند ، و كأن از « شاخص صفيحى » حرفى نياموختند . و چنان كه در آغاز درس 96 گفته ايم در همه كتب فقهى كه متعرض دائره هنديه شده اند فقط همان شاخص مخروطى را نام برده اند .
مطلب دوم :
اين كه عبارتى در بحث قبله مدينه از كتاب راه سعادت نام برده بايد تصحيح شود چه اين كه جناب استاد فرمودند :
« اما طول مكه را در زيجهاى قديم مانند زيج هندى نود ( 90 ) درجه نوشته اند ، و مدينه را 75 درجه و 20 دقيقه كه تفاوت بين الطولين 14 درجه و 40 دقيقه مى گردد ، و انحراف قبله مدينه به طرف مشرق بسيار مىشود ، با اين كه محراب پيغمبر صلى الله عليه و آله و سلم اين اندازه انحراف ندارد » .
نگارنده گويد : نسخه زيج هندى استاد روحى فداه در دست اين حقير است ، طول مكه مكرمه در آن با حرف جمل بدين صورت مكتوب است « : عرها » يعنى 77 درجه است ، زيرا كه « ها » به معنى صفر است چنان كه در درس پانزدهم گفته آمد پس « عرها » يعنى 77 درجه تمام . و طول مدينه منوره در نسخه زيج مذكور با حروف جمل بدين صورت است « : عه ك » يعنى 75 درجه و 20 دقيقه است كه تفاوت بين الطولين يك درجه و چهل دقيقه ( 1 درجه و 40 دقيقه ) است ، و قريب به واقع است .
و لكن آن جناب رقم « عر » را « ص » خوانده است ، زيرا كه در نسخه نام برده از حيث كتابت خيلى رقم « عر » قريب به صورت « ص » نوشته شده است .
چند نسخه از رسائل خطى قدماء در طول و عرض بلاد ، و همچنين چند نسخه از ازياج كه در تصرف راقم است ، عرض مكه را 21 درجه و 40 دقيقه ، و طول آن را از جزائر خالدات 77 درجه و 10 دقيقه ، و در بعضى از آنها 77 درجه بدون دقائق گفته اند و طول مدينه را 75 درجه و 20 دقيقه ، و عرض آن را 25 درجه گفته اند كه اختلاف بين طولين 1 درجه و 50 دقيقه است و به محاسبه بيرونى تفاوت بين طولين كمتر از ربع درجه است چنان كه به نظر دقيق اهل