عرض تسعين است به خصوص قطب جنوبى » قيد به خصوص در قطب جنوبى بدين علت است كه بعضى از طرق تحصيل سمت قبله در قطب شمالى جارى است و لكن در قطب جنوبى إعمال آن محال است . بيانش اين كه در درس پنجاه و سوم دانسته ايم كه در هر سال شمسى ، خورشيد در اول ظهر حقيقى مكه مكرمه ، دوبار به سمت رأس مكه مى رسد كه در آن دو وقت شاخص اشخاص را در مكه سايه نيست ، هر يك از آن دو وقت زمانى است كه ميل شمالى شمس از معدل النهار به قدر عرض مكه است ، يك وقت هفتم جوزاء يعنى هفتم خرداد ، و وقت ديگر بيست و سوم سرطان يعنى بيست و سوم تير به تفصيلى كه در درس ياد شده گفته آمد .
در وقت رسيدن شمس به سمت رأس مكه ، تحصيل سمت قبله در عرض تسعين چه جنوبى و چه شمالى از طريق معهود به عمل دائره هنديه امكان ندارد .
اما در قطب جنوبى براى اينكه آفتاب در آن دو روز نسبت به قطب جنوبى تحت الأرض است و قطب جنوب در ظلمت ليل ممتد است .
اما در قطب شمالى براى اينكه هرچند آن دو روز نسبت به آن فوق الارض است ، ولى تعيين يكى از آن دو روز مذكور سخت متعسر بلكه در حيز امتناع است .
بلى در اين زمان ما با وسائل مخابراتى ، امتناع به امكان مبدل شده است زيرا چون با اين وسائل وقت وصول شمس به دائره نصف النهار مكه أعنى به سمت رأس مكه ، اعلام گردد هر كس كه در نيم كره شمالى است و آن دو جزء جوزاء و سرطان نسبت به او فوق الارض باشد با إعلام وقت وصول چون رو به شمس بايستد ، على التحقيق رو به سمت قبله خواهد بود ، و قطب شمالى نيز در اين حكم مندرج است به خلاف قطب جنوبى كه دو جزء نام برده نسبت به آنها تحت الأرض است ، پس وجه دشوار بودن تحصيل سمت قبله قطب جنوب با قيد خصوص ظاهر شده است .
تبصره :
آن كه انخساف را به جهت قطب ظاهر ، مقيد كرده ايم علتش اين