درس 94 : اكثر خط قبله دائره هنديه تقريبى و برخى تحقيقى است
سخن ما در اين درس اين است كه طريق تحصيل سمت قبله از دائره هنديه در اكثر صور تقريبى است نه تحقيقى و در بعضى صور تحقيقى است .
بيانش اين است كه خط سمت قبله در دائره هنديه اگر در سطح دائره مار به سمت رأس أهل بلد و سمت رأس اهل مكه بوده باشد البته بطور تحقيق خط سمت قبله خواهد بود و لكن در بعضى از صور محقق و تمام است و در اكثر صور ناتمام است .
توضيحا گوئيم : اگر هر يك از خط طولى و عرضى ، قائم مقام فصل مشترك بين افق بلد و بين دائره عظيمه مار به سمت رأس مكه بوده باشد ، خط سمت قبله هم على التحقيق به سمت رأس مكه خواهد بود ، و حال آنكه خط طولى موازى خط زوال بلد است و به تحقيق قائم مقام خط نصف نهار مكه نيست ، بلكه فصل مشترك بين افق بلد و بين دائره صغيره موازى با دائره نصف النهار همان بلد است ، خواه در جانب غرب دائره نصف نهار بلد ، و خواه در جانب شرق آن .
اين دائره صغيره به سمت رأس مكه مرور نمى كند . بلكه با دائره نصف نهار مكه ، بر نقطه اى از معدل كه نهايت طول مكه است تماس مىكند ، لاجرم سمت رأس مكه بين سطح اين دائره صغيره و بين سطح دائره نصف نهار بلد مفروض واقع مىشود . و دائره نصف نهار مكه معدل النهار را ، بر نقطه تقاطع معدل النهار با همين دائره صغيره قطع مىكند . زيرا كه بعد بين اين صغيره و بين