درس 91 : تحصيل سمت قبله آفاقى كه از دائره هنديه بى تفاوت فاحش نيست
اكنون سخن ما اين است كه تحصيل سمت قبله از دائره هنديه ، در آفاقى كه با مكه به حسب جهت و عرض متحدند ، متمشى نيست . يعنى آفاق شمالى كه عرض آنها مساوى با عرض مكه است خواه در جانب غربى مكه باشند و خواه در جانب شرقى آن ، سمت قبله آنها از طريق دائره هنديه بى تفاوت فاحش صورت پذير نيست .
تنى چند از دانشمندان به نام چون فاضل مقدم ابرخس ، و حكيم كوشيار و عبدالرحمن صوفى در باب 354 كتاب عمل به اسطرلاب ، و ابن اعلم ، و شيخ حسين والد شيخ بهائى ، و سردار كابلى در تحفة الأجلة في معرفة القبلة در بعضى صور اعنى فقط در كره مصنوعه ، گفته اند كه اگر بلد با مكه در عرض و جهت متحد باشد ، اگر در جانب شرقى مكه است قبله آن نقطه مغرب دائره است ، و اگر در جانب غربى مكه است قبله آن نقطه مشرق دائره است . و به گفته كابلى در كره مصنوعه جغرافيايى چنان كه به تفصيل عنوان خواهيم كرد .
اين نظر مبنى است بر اينكه دائره اول سموت بلد شمالى مساوى العرض با مكه به سمت رأس مكه مرور كند ، يعنى بلد و مكه در تحت يك دائره اول سموت باشند و حال آنكه چنين نيست ، زيرا ممتنع است كه دو بلد مساوى در عرض و جهت در تحت يك دائره اول سموت باشند . و به عبارت ديگر دائره اول سموت دو