و تفصيل جهت انحراف چنين است :
أ اگر بلد و مكه در تحت يك دائره نصف النهار باشند ، انحراف متصور نيست ، خواه اين كه در طول متحد باشند ، و خواه اينكه ما بين الطولين نصف دور باشد .
ب اگر بلد شمالى باشد و طول و عرض آن از طول و عرض مكه بيشتر باشد ، بلد در جهت شمال شرقى مكه واقع است پس جهت انحراف از جنوب به مغرب خواهد بود .
ج اگر عرض بلد شمالى زائد بر عرض مكه باشد ، و غربى مكه بوده باشد ، جهت انحراف از جنوب به مشرق است .
د اگر عرض بلد شمالى كمتر از عرض مكه باشد و طول آن بيشتر از مكه باشد ، بلد در جهت جنوب شرقى مكه است پس جهت انحراف از شمال به مغرب خواهد بود .
ه اگر عرض بلد شمالى كمتر از عرض مكه باشد و غربى مكه بوده باشد ، جهت انحراف از شمال به مشرق خواهد بود .
و و اگر بلد جنوبى باشد و طول آن بر طول مكه زائد باشد خواه عرض آن مساوى عرض مكه باشد ، و خواه اقل از آن ، و خواه اكثر از آن ، جهت از شمال به مغرب است چون قسم رابع .
ز و اگر بلد جنوبى ، غربى مكه باشد خواه عرض آن مساوى عرض مكه و خواه اقل از آن و خواه اكثر از آن بوده باشد ، جهت از شمال به مشرق خواهد بود چون قسم خامس .
ح اما اگر بلد و مكه در عرض و جهت متحد باشند ، بحث آن به تفصيل خواهد آمد .
تفصيل مذكور مبنى بر اين است كه مبدأ طول را مرصد لندن گرنويچ قرار داده ايم .
دروس هيئت و ديگر رشته هاى رياضى (فارسى) — صفحة 642
مساهمون: حسن حسن زاده آملى
ص٦٤٢