تعريف مخروط مستدير به تعريف علمى تر چنين آمده است :
« المخروط المستدير هو ما يحوزه مثلث قائم الزاوية اثبت أحد ضلعى الزاوية القائمة محورا لايزول ، و ادير المثلث إلى أن يعود إلى موضعه » .
و در همان صدر در تعريف مخروط مضلع آمده است :
« المخروط المضلع هو الذى يحيط به سطوح يرتفع من سطح إلى نقطة تقابله » .
بيشتر بناهاى تاريخى پيشينيان از قبيل بقاع متبركه و غير آنها يا هرمى يعنى مخروط مضلع است ، و يا مخروط مستدير ، زيرا كه بناى مخروطى پايدارتر از بناى مكعبى و نظائر آنست .
مناسب است مطلبى تاريخى را كه در رساله « انسان كامل از ديدگاه نهج البلاغه » ( ص 111 ط 3 ) نگاشته ايم در اينجا بياوريم ، و آن اين كه :
در بناى اهرام مصر ، به خصوص دو هرم بزرگ ، چندان آنها را مستحكم كرده اند و از پايدارى و استوارى كارشان آرميده بودند كه تاريخ آن را آسمانى گذاشته اند نه زمينى ، زيرا كه تاريخهاى زمينى به مرور ايام و كرور اعوام در معرض حوادث افتند و زوال پذيرند و در دست فراموشى گرفتار آيند و براى تاريخ اهرام بسند نباشند ، لذا در تاريخ بناى هرمان گفته شده است « : قد بنى الهرمان و النسر الطائر في السرطان » .
نسر طائر از ثوابت سفيد رنگ و از اكبر قدر دوم در صورت عقاب است كه از صور شمالى است و نسر ميان دو منكب آنست . طول آن در تاريخ زيج بهادرى دلو شانزده دقيقه است ( ى ج ها جه و قه ) ، و عرض آن بيست و نه درجه و پانزده دقيقه ، و از شظاياى عنكبوت اسطرلاب است .
در تاريخ فوق نام برده نشد كه در كدام درجه سرطان . در زيج مذكور گويد :
« قدر حركت كواكب ثابته با خودها مختلف است آن كه بغايت سريع است در مدت شصت و يكسال و هشت ماه و هشت روز قمرى وسطى يكدرجه قطع مىكند ، و آن كه بطيى ءتر است در عرض هشتاد و دو سال و سه ماه و هفده روز قمرى وسطى يكدرجه قطع مىكند ، و حركات ساير كواكب ما بين ايندو زمانه است » .
دروس هيئت و ديگر رشته هاى رياضى (فارسى) — صفحة 619
مساهمون: حسن حسن زاده آملى
ص٦١٩