تعديل النهار لجزء من فلك البروج هو الفضل بين مطالعه به خط الاستواء و بين مطالعه بالبلد .
بيان :
آن كه در زيج بهادرى نهار اطول و اقصر گفت ، بدين سبب است كه در آفاق مائله شمالى هر گاه شمس به راس سرطان رسيده است و آن را طلوع و غروب بود ، قوس النهار آن اطوال ايام سنه است ، و قوس الليل آن اقصر ليالى سنه . و هر گاه به راس جدى رسيده است به عكس مذكور قوس النهار آن اقصر ايام سنه و قوس الليل آن اطول ليالى سنه خواهد بود كه شب اول زمستانست و آن را شب يلدا مى گوييم و مى داني م كه در تمام سال درازترين شبها است . شاعران ، شب هجران و زلف يار را از حيث سياهى و درازى بشب يلدا تشبيه مى كنند ، صادق ملا رجب اصفهانى به لهجه اصفهانى گويد :
تا آن شكوفه بستان دل كنار من است
سه زرع برف بيفتد بازم بهار من است
درازى شب يلدا و كوچه جلفا
كنند بر سر هم نصف زلف يار من است
كوچه جلفا در ميان كوچه هاى اصفهان ، چون شب يلدا در ميان شبهاى سال است .
اما در آفاق جنوبى اطول و اقصر ايام و ليالى سنه به عكس آنچه كه در آفاق مائله گفته ايم مى باشد كما لا يخفى . از صفحه 368 تا صفحه 390 زيج بهادرى ، جدول تعديل النهار بازاى عروض بقاى بزيادتى يك يك درجه تا عرض مساوى تمام ميل كلى يعنى سولح قه ، است ، بدين معنى كه براى تسهيل عمل مستخرج تعديل النهار عروض ياد شده ، و نهار اطول هر يك را حساب كرده است و در آن جداول آورده است . آغاز آن چنين است : لعرض اجه نهاره الاطول لسا عه ح قه كح نيه يعنى تعديل النهار عرض يك درجه كه نهار اطول آن 12 ساعت و 3 دقيقه و 28 ثانيه است . و در ذيل آن تعديل النهار آن عرض را از اول حمل تا درجات همگى دوازده برج آورده است . و به همين ترتيب تا لعرض له جه قه نهاره نيه الاطول بدعه كا قه نيه ، و به همين روش تا لعرض سو جه لح قه نهاره الاطول الدعه
و در همين بحث آگاهى بهتر و بيشتر بدين جداول ، و به راه به كار بردن آنها را مى يا بيم .