درس 64 : قوس تعديل النهار كوكب
بقوس سعه مشرق و قوس سعه مغرب آشنا شده ايم ، و تعريف هر يك را چنان كه بايسته است دانسته ايم . اكنون وقت آن فرا رسيده است كه تعديل النهار كوكب را بدانيم :
در درس چهارم گفته ايم كه مدارات يومى را مدارات ميول نيز گويند ، و آن دوائر صغارى موازى معدل اند كه از حركت نقطه هاى مفروضه مانند مراكز كواكب و غير آنها به حركت معدل النهار مرتسم مى شوند ، و هر يك را مدار آن نقطه گويند كه از حركت آن مرتسم شده باشد . و از مدارات مركز كوكب آنچه فوق الارض باشد قوس النهار آن كوكب گويند ، و آنچه تحت الافق باشد قوس الليل آن .
در حاشيه صفحه 73 زيج بهادرى تعديل النهار چنين تعريف شده است :
« تعديل النهار عبارت است از تفاضل نصف قوس النهار بلاد مايله ، و نصف قوس النهار خط استواء » .
و در متن همان صفحه كه باب هفتم مقالت سوم آن زيج در معرفت تعديل النهار ، و قوس النهار ، و قوس الليل ، و ساعات النهار ، و ساعات الليل است مسائلى در اين امور آورده است كه برخى از آنها را باختصار كه اكنون ما را به كار مى آيد نقل مى كنيم :
« در خط استواء تعديل النهار نبود ، و قوس النهار هميشه نصف دور باشد ، و در موضعى كه عرضش مساوى تمام ميل كلى بود غايت تعديل النهار كه تعديل دو