نقطه انقلابين است بربع دور رسد و نهار اطولش به قدر يكشبانه روز باشد و نهار اقصر يك آن . و در ديگر بقاع كه ميان آن دو موضع باشد ، تعديل النهار مقدارى بود كمتر از ربع دور . و در آفاقى كه ماوراى اين آفاق است تا عرض تسعين اجزائى كه ابدى الظهور و ابدى الخفاء است آن را تعديل النهار نيست ، و اجزائى را كه طلوع و غروب است تعديل النهار هست . بالجمله تعديل النهار هر چهار نقطه كه ميول آنها برابر باشد يك مقدار بود پس تعديل النهار يك ربع كافى باشد در معرفت تعديل النهار همه اجزاى منطقة البروج » انتهى .
ملاعلى قوشچى در فارسى هيئت گويد :
« از مدارات مركز كوكب آنچه فوق الارض باشد قوس النهار آنكوكب گويند ، و آنچه تحت الافق باشد قوس الليل او . و آنچه ميان افق و دائره ميلى كه به نقطه مشرق و مغرب گذرد واقع شود آن را تعديل النهار آن كوكب گويند ، و تفاضل ميان هر يك از قوس النهار و قوس الليل كوكب و ميان نصف دور به قدر ضعف تعديل النهار بود » .
و ملاعبدالعلى بيرجندى در شرح باب هشتم از مقالت دوم زيج الغ بيكى در تعريف تعديل النهار گويد :
« تعديل النهار نصف تفاوت است ميان قوس النهار ببلد و قوس النهار به خط استواء . يا تفاوت است ميان نصف قوس النهار بلدى و ربع دور » .
و بسيارى از اهل فن ، تعديل النهار را بدين وجه تعريف فرموده اند كه آن قوسى است از معدل النهار كه واقع شود ميان مطلع كوكب يا مغيب آن ، يا مطلع جزء يا مغيب آن ، و ميان دائره ميلى كه بر محل تقاطع افق با مدار كوكب يا جزء گذشته باشد .
و نيز بسيارى از مهره فن تعديل النهار را چنين تعريف فرموده اند كه تعديل النهار مر جزء از فلك بروج ، فضل بين مطالع آن جزء به خط استواء و بين مطالع همان جزء ببلد مفروض است . از آن جمله چغمينى در « الملخص فى الهيئة » گويد :
دروس هيئت و ديگر رشته هاى رياضى (فارسى) — صفحة 434
مساهمون: حسن حسن زاده آملى
ص٤٣٤