تخطي إلى المحتوى الرئيسي

دروس هيئت و ديگر رشته هاى رياضى (فارسى) — صفحة 389

مساهمون:

ص٣٨٩
جيب قوس ا ب است كه مساوى با ا ح است و ا ح جيب قوس ا ب تمام قوس ا ر است .

تبصره :

چون بخواهيم جيب قوس ربع دائره مثلا قوس رو را رسم كنيم ، هر يك از ر د ، و د جيب آن خواهد بود . چنان كه هر يك از ر د ، ب د جيب قوس ر ب است كه ربع دور است . و چنان كه هر يك از ب د ، ح د جيب قوس ب ح و هر يك ازح د ، و د جيب قوس ح و و هر يك از قسى ب ر ، ر و ، وح ح ب ربع دور است ، و هر يك از خطوط ر د ، و د ، ح د ، ب د نصف قطر . و چون قوس از ربع كمتر بود جيب نيز از نصف قطر كمتر بود پس جيبى از نصف قطر بزرگتر نبود لذا نصف قطر را جيب اعظم گويند يعنى جيب ربع دائره جيب اعظم بود . آن كه گفته ايم : لازم آيد كه نصف دور و دور تمام را جيب نبود ، وجه آن روشن است ، مثلا چون ب را مبدء قرار دهيم ، و از آن به نصف دور محيط دائره كه و است بر سيم تعريف مذكور پياده نمى شود ، و همچنين از ب دور بزنيم تا دوباره به ب بر سيم كه دور تمام شود تعريف ياد شده صدق نمى آيد . و ديگر اين كه هر گاه جيب قوسى مثلا ا ب دانسته شده است ، جيب سه قوس ديگر مثلا جيب قوسهاى ط و ، و ك ، ل ب كه هر يك مساوى با قوس ا ب مى باشد نيز دانسته مىشود يعنى خطوط طى ، ك ى ، ل ح هر يك مساوى با ا ح است ، لذا گفته ايم كه لازم آيد هر چهار قوس را يك جيب باشد . پس در معرفت جيوب قسى دائره فقط دانستن جيوب درجات يكربع كفايت مىكند ، و در ترسيم جداول جيب به ترسيم جيوب درجات ربع دائره اكتفاء مىشود . و چون جيب بدست آمد آن را مقوس مى كنند قوس آن معلوم مى گردد ، و تحصيل قوس جيب با رجوع به جداول جيب آسان است .

تنبيه :

چون جيب تمام هر قوس مساوى با موقع عمود جيب آن بر قطر تا منتصف قطر است ، پس هر گاه قوسى 45 درجه باشد جيب آن قوس و جيب تمام آن قوس يكى خواهند بود .