نصف قطر ارض يعنى شعاع ا ب مساوى با جيب قوس ه ر است به دليلى كه در صدد تحرير بيان آن مى باشيم . لذا خواجه طوسى در باب چهارم زبدة الهيئة فرموده است : بعد دائره افق حقيقى از دائره افق مرئى يعنى افق حسى به قدر نصف قصر زمين بود . ( ص 46 ط 1 ايران ) .
حال بدان كه هر يك از ب ح و ا ح به لحاظ دو ناظر يكى در ب مثلا ، و ديگرى در ا ، و يا به لحاظ يك ناظر در دو وقت وقتى در موضع ب در سطح زمين ، و وقت ديگر در مركز زمين ، تعبير بشعاع رؤيت نيز مىشود ، و زاويه اى كه از دو شعاع رؤيت رائى يعنى ناظر چون زاويه ا ح ب حاصل شود آن را زاويه اختلاف منظر گويند .
و مطلب ديگر اين كه هر گاه هر يك از شعاع ب ح و ا ح ر امتداد دهيم تا سطح فلك اعلى خواه سطح منطقة البروج ، و خواه سطح معدل النهار موضع حقيقى كوكب كه طرف خطى است از مركز ارض خارج شده و بمركز كوكب گذشته و منتهى بفلك اعلى شده است ، با موضع مرئى آن كه در طرف خطى است از موضع بصر ناظر خارج شده و بمركز كوكب گذشته و منتهى بفلك اعلى شده است ، متفاوت خواهد بود ، لذا اختلاف منظر موجب مىشود كه طول و عرض
دروس هيئت و ديگر رشته هاى رياضى (فارسى) — صفحة 374
مساهمون: حسن حسن زاده آملى
ص٣٧٤