درس 62 : اختلاف منظر و انكسار نور
اختلاف منظر آنست كه يك چيز را از دو جا كه ملاحظه كنيم در دو نقطه مختلف مشاهده مى كنيم .
اختلاف منظر را منجمان بسيار به كار مى برند ، و دورى ستاره ها يا مساحت آنها را معين مى كنند . چنان كه ماه را چون از دو نقطه زمين مشاهده كنيم آن را در دو نقطه مخالف مى بينيم . و پس از تجربيات دقيق چنان دانسته اند كه اگر فاصله دو بيننده به اندازه شعاع كره زمين باشد اختلاف منظر ماه نزديك يكدرجه است يعنى پنجاه و هفت دقيقه و چهل ثانيه .
منجمان اسلامى از روى اختلاف منظر دريافتند كه فاصله ماه از زمين شصت برابر شعاع و شعاع جرم آن بيش از ربع شعاع زمين است ، و حجم آن قريب يك پنجاهم آن .
و باز بواسطه همين اختلاف منظر ارتفاع كوهها و جاهاى بلند كه دست رسى برفتن بالاى آنها نيست مى توانند اندازه بگيرند ، يا عمق چاهها و پهناى شطوط و فاصله هاى ديگر .
بارى مسائل مختلف علمى در نجوم و مساحت كه مبنى بر شعاع بصرى است از شماره افزونست تا بدان حد كه در قوه باصره و احكام و مسائل آن علم مخصوص تدوين كردند موسوم به علم مناظر و مرايا و كتابها در آنها تاليف شده ، و بهترين آنها مناظر و مراياى ابن هيثم است كه كمال الدين فارسى شاگرد قطب الدين شيرازى كه در قرن هفتم ميزيست آن را تلخيص و تحرير كرد كه در دو مجلد در