به اسم حال است كه مراد از محل خود فلك ممثل قمر است ، و مراد از حال آن دو نقطه تقاطع آن با مائل .
راقم گويد : اين وجه تسميه كه افاده فرموده اند تا همين حد صحيح است ، ولى وجه عمده و اصلى آن اين است كه بايد گفت چون انخساف نيرين در يكى از اين دو عقده واقع مىشود ، و خسوف و كسوف دو امر مهم و چشمگير از امور و مسائل هيوى است لذا اين دو عقده را شانى خاص است كه مورد توجه شايان اند ، به خصوص كه به حركت جوزهر كه در همين درس ( 61 ) گفته آمد در حركت اند .
حال كه به اوجات و جوزهرات تا اندازه اى آشنا شده ايم ، مناسب است كه از مواضع آنها سخن بميان آيد : پس بدان كه ارباب ارصاد در ازياج موضع هر يك از اوجات و جوزهرات كه به ارصادشان تحصيل كرده اند ذكر مى كنند ، و در آغاز همين درس ( 61 ) گفته آمد كه تاريخ زيج الغ بيكى ( ضما ) است ، علاء الدين ملاعلى قوشچى در فارسى هيئت مواضع آنها را بر صد سمرقند چنين بازگو كرده است :
در تاريخ اول محرم سال هشتصد و چهل و يكم از هجرت نبى صلى الله عليه و آله كه ما زيج جديد را ( يعنى زيج الغ بيكى را ) بر آن وضع كرده ايم مواضع اوجات و
جوزهرات كه به حركت ثوابت متحركند بحسب رصد ما ( يعنى رصد سمرقند ) چنين است :
اوج شمس در دو درجه و بيست و شش دقيقه سرطان واقع است .
و اوج زحل در شانزده درجه و پنجاه و شش دقيقه قوس .
و اوج مشترى در بيست و نه درجه و سى و دو دقيقه سنبله واقع است .
و اوج مريخ در بيست و يكدرجه و پنجاه و هفت دقيقه اسد واقع است .
و اوج زهره در بيست و دو درجه و بيست و پنج دقيقه جوزاء واقع است .
و اوج عطارد يعنى اوج مدير او در چهار درجه و بيست و هفت دقيقه عقربست ( اما اوج حامل او كه به حركت مدير متحركست چون آن حركتى سريع است ثبت آن در دفاتر فائده معتدبه ندارد . و اوج قمر را به همين سبب كه در اوج حامل عطارد ذكر
دروس هيئت و ديگر رشته هاى رياضى (فارسى) — صفحة 353
مساهمون: حسن حسن زاده آملى
ص٣٥٣