حامل و مائل در يك سطح اند ، ولى حامل خارج مركز است ، و مائل موافق المركز ، يعنى مركز او مركز عالم است نه چون مدير عطارد كه حامل در ثخن او بود و هر دو خارج مركز .
منطقه مائل در سطح منطقة البروج نيست ، و به همين سبب كه منطقه فلك مايل موافق المركز است و با اينحال در سطح منطقة البروج نيست و از آن ميل نموده است آن را فلك مائل گويند .
اما جوزهر ، فلكى است متوازى السطحين محيط بر فلك مائل ، به اين معنى كه فلك مائل در جوف او است نه در ثخن او . و بعبارت ديگر : فلك جوزهر چون حلقه اى محيط بر فلك مائل است . منطقه فلك جوزهر در سطح منطقة البروج است ، و مركز آن مركز عالم است يعنى از افلاك موافق المركز است .
و بعبارت فارسى هيئت قوشچى در بيان افلاك قمر : هيئت فلك قمر بعينها مثل هيئات افلاك چهارگانه ( علويه و زهره ) است ، و تفاوتى نيست الا به دو چيز : يكى آن كه در قمر فلكى كه حامل در ثخن اوست منطقه اين فلك نه در سطح منطقة البروج است بلكه مايل است از سطح او ، و با حامل در يك سطحند ، و به اينجهت اين فلك را فلك مائل گويند .
دوم آن كه قمر را فلك ديگر بود متوازى السطحين و محيط به فلكى كه حامل در ثخن اوست ، و مركزش مركز عالم بود ، و منطقه اش در سطح منطقة البروج است و آن را فلك جوزهر گويند . انتهى . بدانكه فلك جوزهر قمر را ، فلك ممثل قمر نيز مى گويند ، صورت افلاك قمر بحسب تسطيح بر اين گونه است ( ش 37 ) :
دروس هيئت و ديگر رشته هاى رياضى (فارسى) — صفحة 339
مساهمون: حسن حسن زاده آملى
ص٣٣٩