و نيز در همين باب ياد شده كه در حركات و مقادير حركات افلاك كواكب سياره است ، مقادير حركات آنها را مطابق رصد سمرقند كه اساس زيج الغ بيكى است و تاريخ آن « ضما » است ، آورده است كه آشنائى بدانها نيك مفيد افتد ، و نقل آن در اينجا بسيار مناسب نمايد ، و به برخى از اصطلاحات فلكى مانند « حركت خاصه » آگاهى حاصل شود و ما آن را از روى زيج الغ بيكى تصحيح كرده در اينجا مى نگ اريم ، و اگر بخواهيم آن مقادير را از ازياج ارصاد ديگر بدانيم باز در وقت آن گفته آيد هر چند تفاوت اين مقادير باختلاف ارصاد و ازياج اندك است . كيف كان در باب مذكور گويد :
حركات افلاك ممثله ، مساوى حركت فلك ثوابت بود . و به اينحركت جميع اوجات حركت كند الا اوج قمر ، و اوج حامل عطارد .
حركت خارج مركز شمس در هر شبانه روزى پنجاه و نه دقيقه و هشت ثانيه و بيست ثالثه باشد .
حركت حامل زهره در هر شبانه روزى مساوى حركت خارج مركز شمس است . حركت حامل عطارد در هر شبانه روزى ضعف حركت خارج مركز شمس است كه 1 58 16 40 است .
حركت حامل زحل در هر شبانه روزى دو دقيقه و سى پنج ثالثه باشد .
حركت حامل مشترى در هر شبانه روزى چهار دقيقه و پنجاه و نه ثانيه است .
حركت حامل مريخ در هر شبانه روزى سى و يك دقيقه و بيست و شش ثانيه و چهل ثالثه است .
و حركت حايل قمر در هر شبانه روزى بيست و چهار درجه و بيست و دو دقيقه و پنجاه و سه ثانيه .
حركت مدير عطارد در هر شبانه روزى مثل حركت خارج مركز شمس است .
حركت فلك جوزهر قمر كه حركت رأس و ذنب را بدان نسبت نمايند ، چنان كه گفته آيد در هر شبانه روزى سه دقيقه و يازده ثانيه باشد .
حركت فلك مايل قمر در هر شبانه روزى يازده درجه و نه دقيقه و هفت ثانيه و
دروس هيئت و ديگر رشته هاى رياضى (فارسى) — صفحة 342
مساهمون: حسن حسن زاده آملى
ص٣٤٢