است ، و حركت حامل و ممثل بتوالى ، و حركت تدوير همانست كه در آغاز اين درس دانسته شده است .
بعنوان مزيد استبصار ، عبارت ملاعلى قوشچى را از رساله فارسى هيئت او در هيئت فلك مجسم عطارد نقل مى كنيم : هيات فلك عطارد از هيات افلاك چهارگانه به دو چيز تفاوت دارد : يكى آن كه در عطارد فلكى كه حامل در ثخن اوست و آن را مدير گويند مركزش مركز عالم نيست ، و منطقه اش در سطح منطقة البروج نى ، بلكه با حامل در يك سطح اند .
دوم آن كه عطارد را فلك ديگر است كه مدير در ثخن اوست به همان طريق كه حامل در ثخن مدير ، يعنى محدب مماس محدب بر نقطه مشتركه ، و همچنين مقعر مماس مقعر ، و مركزش مركز عالم است ، و منطقه اش در سطح منطقة البروج است ، و اين فلك را ممثل عطارد گويند . و لا محاله عطارد را دو اوج باشد يكى مشترك ميان ممثل و مدير و آن را اوج مدير گويند ، و ديگر مشترك ميان مدير و حامل و آن را اوج حامل گويند ، و دو حضيض به همان طريق . انتهى
توجه به دو مطلب : يكى اين كه در درس قبل در هيئت فلك شمس گفته ايم كه با فرض افراز خارج مركز از ممثل شمس و همچنين از افراز حامل از ممثل افلاك علويه و زهره دو كره مختلف الثخن باقى مى ماند بدان تفصيلى كه دانسته شده است ، حال با در نظر گرفتن آنچه در فرض افراز مذكور گفته ايم ، دانسته مىشود كه چون عطارد را دو فلك خارج مركز به نام حامل و مدير است پس با فرض افراز حامل از مدير كه بمنزلت افراز خارج مركز شمس و حامل علويه و زهره از ممثل آنها است ، دو كره مختلف الثخن ، در ثخن مدير باقى ميماند ، و با فرض افراز مدير از ممثل دو كره مختلف الثخن در ثخن ممثل باقى مى ماند . و وجه تسميه به متمم همانست كه دانسته ايم يعنى مجموع جاوى و محوى و حامل فلك كلى مدير است ، و مجموع حاوى و محوى و مدير فلك كلى ممثل .
مطلب دوم اين كه دو اوج ياد شده عطارد گاهى با هم متفق گردند و گاهى از يكديگر متفرق . صورت اتفاق اين كه بحسب تسطيح ترسيم شده است
دروس هيئت و ديگر رشته هاى رياضى (فارسى) — صفحة 337
مساهمون: حسن حسن زاده آملى
ص٣٣٧