احكام عرض تسعين را ناگفته بداند . و هر گاه نقطه مفروضه اى از فلك يا مركز كوكبى كه دانستن ارتفاع آن مطلوبست بر دائره ماره به اقطاب اربعه در فرض مذكور بود در اينحال دائره ماره باقطاب اربعه و دائره ارتفاع و دائره نصف النهار همه باهم متحد شوند چنان كه در نسبت بيست و چهارم گفته آيد بلكه به لحاظ نسبت هجدهم و نوزدهم با دائره ميل و عرض نيز متحد شوند .
بيست و دوم :
نسبتى كه واقع است ميانه ماره به اقطاب اربعه و [ دائره ] مشرق و مغرب ، عموم و خصوص من وجه است زيرا كه منطبق مى شوند در وقتى كه قطب معدل النهار بر سمت راس باشد .
بيان :
قطب معدل النهار در عرض تسعين بر سمت راس است . در عرض تسعين تعيين دائره مشرق و مغرب مانند دائره نصف النهار بفرض و تقريب و تخمين تصور مىشود م ثلا چون شمس به اول حمل رسيده است بر نقطه اى از افق در عرض تسعين خواهد بود ، چون نصف دور را سير كرده است بر نقطه ديگرى از افق كه محاذى نقطه نخستين است خواهد بود و دائره عظيمه اى كه از سمت رأس و از آن دو نقطه بگذرد دائره اول سموت اعنى دائره مشرق و مغرب اعتدال خواهد بود . و اين سخن به مشابهت با آفاق حمايلى بتقريب بود چه اين كه در عرض تسعين سمت و مشرق و مغرب و نحوها به معانى واقعى آنها صورت پذير نيست .
در درس 35 برخى از احكام عرض تسعين گفته آمد بى مناسبت نيست كه در اينجا نيز برخى از مطالب جامع بهادرى را در خواص عرض تسعين نقل كنيم :
« در خواص افقى كه عرضش نود درجه باشد ، و اينچنين آفاق در سطح ارض زياده از دو موضع نيست يكى محاذى قطب شمالى معدل النهار ، دوم محاذى قطب جنوبى ، و در اين دو موضع معدل النهار بلكه خط استواء بر افق منطبق باشد از اين جهت سمت الرأس آنجا بر قطب ظاهر معدل انطباق پذيرد و سمت القدم بر قطب خفى . و دور فلك در اينجا به حركت اولى مثل دور آسيا باشد از اين جهت اين افق را افق رحوى خوانند . و در اينجا مشرق و مغرب و شمال و جنوب منعدم گردد ، و دائره نصف النهار معين نبود بلكه در جميع سموت وجودش ممكن باشد به اين