درس 53 : تحصيل سمت حقيقى قبله
در آخر درس 45 وعده داده ايم كه هر گاه مبحث اقاليم سبعه پيش آمده است ، در پيرامون سخن شيخ اجل ابن سينا در قانون كه آفاق استوائى اعدل بقاع است ، عرائضى تقديم بداريم ، و اكنون وقت آن فرا رسيده است ، جز اين كه اينك ، شمس در برج جوزاء و ما در ماه خورداديم ، و آقايان درس و بحث در تحصيل سمت دقيق قبله بسيار پرسش مى فرمايند و لكن طرق آن بسيار و مبتنى بر ضوابط رياضى و قواعد هيوى و اصطلاحات فنى است كه درس هر يك در پيش است ، ولى بمناسبت فرا رسيدن زمان نزول اجلال شمس در برج جوزا و سرطان ، و ورود ما به ماه خورداد و تير شايسته دانسته ايم كه راهى سهل و ساده را كه اكنون آماده است ، و در عين حال نشان دهنده سمت حقيقى قبله و رساننده بدانست عنوان كنيم كه علاوه بر تعيين سمت قبله ، تمرين دروس گذشته را نيز در بردارد ، پس بدان كه :
در درس پنجم و دوازدهم گفته آمد كه شمس را هيچگاه عرض نبود يعنى هميشه در سطح عظيمه منطقة البروج است ، لذا دائره منطقة البروج را دائره شمسيه نيز مى گويند ، و بدين سبب غايت ميل شمس از معدل النهار به قدر ميل كلى است ، و ميل كلى و مقدار آن در درس 8 و 9 گفته آمد كه در اين زمان ما 23 25 و در حدود 50 ثانيه است .
و در درس 32 دانسته ايم كه عرض مكه مكرمه 21 درجه و در حدود 25 دقيقه شمالى است ، و از آفاق ذوظلين است ، لاجرم چون ميل شمس شمالى شود كه در