شهر نوبه ، و جرمى دار ملك حبشه ، و بجه از بربر ، و اكثر بلاد يمن مثل زبيد و عدن و شحر و نجران و صنعا و سبا و ظفار و قلهات و حضرموت و شهر طيب و معلى و صحار قصبه عمان و طرف جنوبى ارض حجاز و بعض خليج فارس و جزيره كرك و بعض بلاد جنوبى از سند و هند مثل تاندار ساحل بحر هند و سواحل بحر جنوبى و بعض ارض چين مثل جانقو و جانجو . در اين اقليم بيست كوه بزرگ و سى نهر بزرگ واقع است و عامه يا اكثر اهل آن سياه پوست اند .
و مبدء اقليم دوم كه لامحاله آخر اقليم اول است به اتفاق آنجا بود كه نهار اطول سيزده ساعت و ربعى يعنى 15 دقيقه فلكى زمانى ، و عرض بيست درجه و ربع و خمس يعنى 20 درجه و 27 دقيقه ، و وسط آن جايى است كه نهار اطول آن 13 ساعت و 30 دقيقه است و عرض آن 24 درجه و نصف سدس درجه است يعنى 24 درجه و 5 دقيقه . و در اين اقليم واقع است بعضى از بلاد بربر ، و بعضى از بلاد افريقا ، وسوس از اقصار مغرب ، و صعيد مصر ، و بعضى از بلاد جزيرة العرب مثل مكه مكرمه و مدينة رسول صلى الله عليه و آله و طائف و جحفه و حجر و قطيف و يمامه و عيداب و هجر ا ز بحرين و هرموز و جيرفت كرمان و تنير قصبه مكران و بيرون و منصوره از سند و معظم بلاد سند و معظم بلاد هند كه از آن جمله است دهلى و كينايت و قنوج ، و بعض بلاد چين مانند بيخور دمانجو . و در اين اقليم 27 كوه بزرگ و همچنين به همين عدد 27 نهر عظيم است و رنگ مردم اين اقليم ميان سواد و سمره است .
و مبدء اقليم سوم آنجا بود كه نهار اطول سيزده ساعت و نصف و ربعى باشد يعنى 13 ساعت و 45 دقيقه زمانى و عرض آن بيست و هفت درجه و نيم ، و وسط آن از آن جايى است كه نهار اطول آن چهارده ساعت و عرض آن سى درجه و سى دقيقه بود . و در اين اقليم است تا هرت عليا و سفلى از افريقا و قيروان و طرابلس مغرب و اسكندريه و مصر و دمياط و قلزم و ايله و بيت المقدس و عسقلان و قيساريه شام و عمان و طبريه و صور و بعلبك و دمشق و كوفه و انبار و نجف و بغداد و مداين و واسط و حلوان و بصره و ابله و عسكر و اهواز و تستر و عبادان و
دروس هيئت و ديگر رشته هاى رياضى (فارسى) — صفحة 239
مساهمون: حسن حسن زاده آملى
ص٢٣٩