باشد يعنى 14 ساعت و 45 دقيقه ، و عرض آن سى و نه درجه الا عشر درجه يعنى 38 درجه و 54 دقيقه . و وسط آن جايى است كه نهار اطول آن پانزده ساعت است و عرض آن چهل و يك درجه و ربع درجه . و در اين اقليم است بلاد اندلس و بعض بلاد روم مثل عموريه و قونيه و اقصرى و قيصريه و سيوان و ارزن روم و ديار ارمينيه و شيروان و طرابزون و اخلاص و ارزنجان و خوارزم و بخارا و نسف و سمرقند و كش و اچاچ و اسفيجاب و روميه كبرى و جرجانيه خوارزم و بخارا و زمخشر و هزار اسف و حدود طراز و خجند و فرغانه و حدود كاشغر و ختن و تبت و روس و اقصى بلاد ترك ( كش را شهر سبز ، و فرغانه را اندجان ، و نسف را قرشى نيز گويند ) . در اين اقليم سى كوه بزرگ و پانزده نهر عظيم است و رنگ مردم اين اقليم سفيد است .
و مبدء اقليم ششم آنجا بود كه نهار اطول پانزده ساعت و ربعى باشد يعنى 15 دقيقه باشد ، و عرض آن چهل و سه درجه و ربع و ثمن درجه يعنى 43 درجه و 22 دقيقه ، و وسط آن جايى بود كه نهار اطول پانزده ساعت و نيم يعنى 15 ساعت و 30 دقيقه بود ، و عرض آن چهل و پنج درجه و ربع و عشر درجه يعنى 45 درجه و 21 دقيقه . و در اين اقليم واقع است شمال اندلس و بلاد طائفه اى از فرنگستان و قسطنطنيه از بلاد روم ، و بلاد روس و صقالبه و بلاد آس و الان و طراز و مالق و بيش بالق و موقان و خزر و سقسين و معظم تركستان يعنى اكثر بلاد ترك و قراقوم و خان بالغ و آذر كند و كاشغر و بعض مساكن اتراك شرق . و در اين اقليم يازده كوه بزرگ و چهل نهر عظيم است . و اهل اين اقليم به رنگ اشقرند يعنى سرخ فام اند .
و مبدء اقليم هفتم جائى بود كه نهار اطول پانزده ساعت و نصف و ربعى بود يعنى 15 ساعت و 45 دقيقه ، و عرض چهل و هفت درجه و خمس درجه كه 12 دقيقه است . و وسطش آنجا بود كه نهار اطول او شانزده ساعت ، و عرض چهل و هشت درجه و نصف و ربع و ثمن درجه يعنى 48 درجه و 52 دقيقه . و آخرش نزد جمهور جائى بود كه نهارش شانزده ساعت و ربعى باشد و عرض آن
دروس هيئت و ديگر رشته هاى رياضى (فارسى) — صفحة 241
مساهمون: حسن حسن زاده آملى
ص٢٤١