تخطي إلى المحتوى الرئيسي

دروس هيئت و ديگر رشته هاى رياضى (فارسى) — صفحة 199

مساهمون:

ص١٩٩
دائره خط استواء تقدير كرد كه دائره عظيمه است ، و اضلاع مثلثات كروى در محاسبات رياضى بايد از قسى دوائر عظيمه باشند . قوله « : و آن شصت و شش درجه و كسرى باشد » . . . در بسيارى از كتب فن تعبير شده است كه غايت آبادانى بحسب عرض « سو » درجه است كه « سو » به حروف جمل ابجدى 66 است .

تذنيب :

سخنى راجع به تطامن دو جانب قطب زمين در پيش است كه زمين كره تام نيست بلكه شبيه به كره و شلغمى شكل است . در درس شانزدهم دروس معرفت وقت و قبله برخى از مطالب و مباحث در اين موضوع آورده ايم ، تا در اين دروس نوبت آن فرا رسد . مرحوم فزونى استرابادى در كتاب شريف و ممتع بحيره ( بحيرة التاريخ ) كه بحر درر لطائف است آورده است كه : « روزى اردشير بابكان با ندماء در صحبت بود ، در اثناى صحبت از ندماء پرسيد كه طول و عرض زمين چند فرسخ است ، و آبادانى او چند فرسخ باشد ، و رنگ او چگونه است ، و آيين او بر چه مثال است ؟ مجموع گفتند كه طول و عرض زمين هزار و شصت و نه ميل است و هر ميلى سه فرهنگ است ، و از او ربعى آبادان و باقى ويران و هفت قطعه است و هر قطعه را كشورى اعتبار كرده اند ، و زمين سپاه رنگ است ، و شكلش بيضى است » ( ص 495 ط 1 چاپ سنگى ) اردشير بابكان ، مؤسس سلسله پادشاهان ساسانى است و در اوائل قرن سوم ميلادى چهارده سال و چند ماه پادشاهى كرد و عهد اردشير معروف از اوست . در آن روزگار زمين را بيضى شكل مى دانستند ، و امروز شلغمى شكل ، و ديگران كروى . و برخى از مطالب در اين موضوع گفته آيد .