درس 37 : تحصيل عرض بلد
اين درس تتمه درس قبل است ، و افتتاح آن در تحصيل عرض بلد قسم دوم آفاق ذات ظلين كه عرض آنها كمتر از ميل اعظم است ، به بيان ديگر مىباشد .
قوله « : اگر بلد ذات ظلين باشد ميل كلى را بر اصغرترين ارتفاعات كه جانب قطب خفى است بيفزايند تا تمام عرض بلد حاصل شود » بيان آن به همان طريقه است كه در آفاق ذات ظل واحد گفته ايم و حاجت به تكرار نيست .
قوله « : يا آن كه تمام اصغرترين ارتفاعات را كه در جهت قطب ظاهر است از ميل كلى بكاهند عرض بلد فراهم آيد » بيان آن اين است كه ، در اين صورت اگر آفاق شمالى باشند معدل النهار در جانب جنوب از سمت راس است ، و منقلب صيفى در جانب شمال از سمت راس ، پس بعضى از قوس ميل كلى كه منطبق بر دائره نصف النهار است در جانب جنوب از سمت الراس باشد و ظاهر است كه آن به قدر عرض بلد است ، و بعضى ديگر در جانب شمال از سمت راس است و آن به قدر تمام ارتفاع منقلب صيفى است ، پس چون تمام ارتفاع منقلب مذكور را از ميل كلى نقصان كنند باقى عرض بلد بود و هوالمطلوب . و اگر آفاق جنوبى باشند به عكس ، معدل النهار در جانب شمال از سمت الراس افتد ، و منقلب شتوى در جانب جنوب ، پس بعضى از قوس ميل كلى كه در جانب شمال از سمت الراس افتد عرض بلد بود ، و بعضى ديگر كه در جانب جنوب از سمت الراس بود تمام ارتفاع منقلب شتوى بود ، و چون اين تمام ارتفاع از ميل كلى نقصان شود باقى عرض بلد بود . و لا يخفى عليك كه مال اين بيان و قبل آن در حقيقت يكى است ،