سال در ط بود كه منقلب جانب ظاهر معدل النهار است و قوس ارتفاع ط ب بود ، و چون ط و كه ميل اعظم است از آن كاسته شود و ب بدست آيد كه ارتفاع معدل النهار يعنى قوس تمام عرض بلد است . و نيز شمس را اصغر ارتفاعات در دوره سال شمسى در نقطه ل بود كه منقلب جانب خفى معدل النهار است ول ب قوس ارتفاع بود ، و چون ل و كه ميل اعظم است بر آن افزوده شود و ب بدست آيد كه ارتفاع معدل النهار يعنى قوس تمام عرض بلد است .
و هر گاه عرض بلد به مقدار ميل كلى بود نقطه ط بر سمت راس بلدى كه در جهت با او متفق بود گذرد ، چنان كه نقطه ل بر سمت راس بلدى كه در جهت اوست گذرد ، بدين شكل ( ش 13 ) و بيان تحصيل قوس عرض بلد به همان منوال شكل قبلى است كما لا يخفى .
قوله « : و جهت عرض جهت ظل باشد از مقياس » اگر عرض بلد به قدر ميل اعظم باشد ، هر گاه شمس به نقطه منقلب رسيده است ، در هنگام موافات مركز جرم آن به دائره نصف النهار بر سمت راس بود و شاخص را يعنى مقياس را ظل نبود ، و در
دروس هيئت و ديگر رشته هاى رياضى (فارسى) — صفحة 117
مساهمون: حسن حسن زاده آملى
ص١١٧