مجردى است كه او را حد يقف نيست سخنى فوق تجرد است و حكم اختصاصى اوست .
در اين مطلب سامى اعنى مقام فوق تجرد بودن نفس ، به اهداى بعضى از مواريث علمى وسائط فيض الهى تشرف مى يابيم :
ا برهان المتألهين اميرالمؤمنين على عليه السلام فرمود : كل وعاء يضيق بما جعل فيه الا وعاء العلم فانه يتسع به .
يعنى هر ظرف به آنچه كه در او نهاده شد گنجايش او تنگ مىشود ، مگر ظرف علم كه گنجايش او بيشتر مى گردد .
هر يك از ظرفهاى جسمانى را حد معينى است كه گنجايش آنها را تحديد مىكند ، مثلا پيمانه ها و بركه ها و درياچه ها و درياها هر يك را اندازه ايست كه بيش از آن اندازه آب را نمى پذيرند ، به خلاف نفس ناطقه انسانى كه هر چه مظروف او كه آب حيات علوم و معارف است در او ريخته شود سعه وجودى و ظرفيت ذاتى و گنجايش او بيشتر و براى فرا گرفتن حقائق بيشتر آماده تر مىشود .
پس اين برهان نازل از بطنان عرش تحقيق ناطق است كه نفس ناطقه علاوه بر اينكه موجودى عالى از جسم و جسمانيات ، و عارى از احكام نشأه طبيعت است ، بيان مقام فوق تجرد نفس نيز هست كه مجرد از ماهيت هم هست و او را حد يقف نيست و گوهرى فوق مقوله است زيرا مجرد بودن موجودى از ماده غير از مجرد از ماهيت بودن او و عدم وقوف او در حدى و مقام است .
اين است معنى صحيح كلام امام عليه السلام كه به اختصار تقرير
انه الحق (فارسى) — صفحة 130
مساهمون: حسن حسن زاده آملى
ص١٣٠