وَ الرُّوحُ فِيها بِإِذْنِ رَبِّهِمْ مِنْ كُلِّ أَمْرٍ
« 1 » و الى الثانى بقوله تعالى :
تَعْرُجُ الْمَلائِكَةُ وَ الرُّوحُ إِلَيْهِ فِي يَوْمٍ كانَ مِقْدارُهُ خَمْسِينَ أَلْفَ سَنَةٍ
« 2 » .
و در تعليقهء آن فرمود : ففى السلسلة الطّولية النزولية اختفاء نور الوجود كاللّيل الصّورى ؛ و فى السّلسلة العروجية طلوع النور بعد ما غربت فى المواد و الاجسام عن افق النّفس و القلب كاليوم الصّورى .
مطلب فوق را در شرح مثنوى عارف رومى نيز دارد با بياناتى ديگر كه نقل مىشود ؛ عارف ياد شده در مجلد ثانى مثنوى گويد :
حق شب قدرست در شبها نهان * تا كند جان هر شبى را امتحان
حاجى در شرح فرمايد : حق شب قدر است ، يعنى يكى از آيات احاطهء حق شب قدرى است كه در طول همه شبها باشد ، چون آن سيّال كه راسم همهء سلسلهء زمان است و روح آنهاست .
و از تأويلات شب قدر سلسلهء طوليّهء نزوليه است كه مدّ سير نور حق است در قوس نزول ، چه نور در آن در تنزل است ؛ چنان كه باطن يوم القيامة سلسلهء طوليّه عروجيه است كه مدّ سير نور حق است در قوس صعود ، چه نور در اشتداد و ترقى و عروج است ، قال اللّه تعالى :
تَعْرُجُ الْمَلائِكَةُ وَ الرُّوحُ إِلَيْهِ
الآية .
و از تأويلات شب قدر روحانيت وجود اولياء است ؛ چه بعض اولياء كه ضنائن اللّهاند مستورند از نظر خلق و به عنوان ولايت ظهور ندارند ، و اوليائى كه ظاهرند به صورت به روحانيت مختفىاند و معرفت ايشان صعب است . و در حديث شريفى واقع است كه : ان اللّه خبأ ثلاثة فى ثلاثة : خبأ رضاه فى طاعاته فلا تستحقرن شيئا من طاعاته فلعل رضاه فيه ؛ و خبأ سخطه فى معاصيه فلا تستحقرن شيئا من معاصيه فلعل سخطه فيه ؛ و خبأ اوليائه تحت خلقه فلا تستحقرن أحدا فلعله هو الولى .
يعنى بدرستى كه خداى - تعالى - پنهان كرده سه چيز را در سه چيز : پنهان كرده رضاى خود را در طاعتهاى او ، پس حقير مشمار هيچ طاعتى از طاعات را
هامش
( 1 ) - قدر 97 : 4 .
( 2 ) - معارج 70 : 4 .