بدان كه روح القدس اعلى مراتب قواى انسانى است ، كه از شدّت تأكّد وجود و غايت استعداد و منزّه بودنش از حجب و كدورات عالم مادّى تواند وجود عالم امرى ، يعنى ذوات حقيقى ملائكه ، را ملاقات كند . و چون انبياء - عليهم السّلام - ذو مراتباند - چنان كه حق سبحانه فرموده است :
تِلْكَ الرُّسُلُ فَضَّلْنا بَعْضَهُمْ عَلى بَعْضٍ ،
ثُمَّ أَرْسَلْنا رُسُلَنا تَتْرا
« 1 » ،
لَقَدْ فَضَّلْنا بَعْضَ النَّبِيِّينَ عَلى بَعْضٍ
« 2 » ، و بحث آن بتفصيل در مسألهء بيست و نهم از مسائل صد و پنجاه و پنجگانه حكيم ترمذى از باب هفتاد و سوم فتوحات مكيه ( ط بولاق ، ج 2 ص 67 ) عنوان شده است - لا جرم روح قدسى در ايشان به مراتب است ، همانطور كه ديگر مردم در داشتن نفس ناطقهء انسانى به اختلاف درجاتاند :
وَ رَفَعْنا بَعْضَهُمْ فَوْقَ بَعْضٍ دَرَجاتٍ
« 3 » ،
يَرْفَعِ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا مِنْكُمْ وَ الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ دَرَجاتٍ
« 4 » كه سفراء اللّه مشمول عموم اين آيات نيز مىباشند .
شيخ اجل ابن سينا ، در نمط سوم اشارات ، براى اثبات روح القدس ، از غبّى شروع كرد و به غنّى از تعلّم و فكرت منتهى شد ، كه اين غنى همان صاحب روح قدسى است . شيخ گويد :
و لعلك تشتهى زيادة دلالة على القوة القدسيّة و امكان وجودها فاسمع
هامش
( 1 ) - مؤمن 23 : 44 .
( 2 ) - اسراء 17 : 55 .
( 3 ) - زخرف 43 : 32 .
( 4 ) - مجادله 58 : 11 .