مقالهاى موجز و مفيد از جناب استادم ، حضرت علامه آية اللّه رفيعى قزوينى قدس سره - در بيان ليلة القدر ، به همان وزان و منوال كه معروض داشتهايم ، به رشتهء تحرير درآمده است ، كه محض مزيد بصيرت به نقل آن تبرّك مىجويم :
باسم اللّه تعالى - در بيان حقيقت شب قدر و كيفيت اختلاف آن بحسب اختلاف آفاق
بدان كه هر حقيقتى از حقائق ممكنات داراى مراتب مختلفه وجود است بحسب نشئات و عوالم هستى ، و مجمل آن سه مرتبه از وجود است : اول وجود عقلى مجرد از ماده و لواحق آن در عالم ابداع است ؛ دوم وجود مثالى برزخى است كه هر چند حقيقت در اين وجود از ماده مجرد است لكن تجرد عقلى ندارد بلكه لواحق ماده را از شكل و مقدار دارا است همچون صور خياليه كه در صقع خيال وجود دارند و چون مادّه جسمانيه در اين وجود نيست لذا تأثر و انفعال و تغير در اين وجود راه ندارد ؛ سوم وجود طبيعى مادى كه حقيقت شىء قائم به مادّهء جسمانيه است . اما موجوديت در عالم عقلى ابداعى كه از همه شئون ماده مجرد است پس حقيقت شىء در آن وجود تعددپذير نيست بلكه فقط يك فرد كامل تام است كه جميع خواص و آثار آن نوع در آن يك فرد بنهج عقلى متحقق است و بمنزله كل افراد ماديه آن نوع است و در عين بساطت و وحدت وجود
انسان و قرآن (فارسى) — صفحة 231
مساهمون: حسن حسن زاده آملى
ص٢٣١