فرموده است : قد علم اولو الالباب ان ما هنالك لا يعلم الا بما هيهنا كه اصل و حقيقت را ، از جهت علوّ و رفعت مقامى و مرتبهاش ، به هنالك ، كه دالّ بر مشار اليه بعيد است ، تعبير فرموده است . فافهم .
و حضرت امام امير المؤمنين - عليه السّلام - چنان كه ابن ابى جمهور نقل كرده است ، و يا امام صادق - عليه السّلام - چنان كه در تفسير صافى آمده است فرمودهاند :
الصورة الانسانية هى اكبر حجج اللّه على خلقه . و هى الكتاب الذى كتبه بيده و هى الهيكل الذى بناه بحكمته و هى مجموع صور العالمين و هى المختصر من اللوح المحفوظ و هى الشّاهدة على كل غائب و هى الحجة على كل جاحد و هى الطّريق المستقيم الى كل خير و هى الجسر ( خ ل : الصراط ) الممدود بين الجنّة و النار .
و از آن جمله ، كتب نازله بر انبياى سلف - صلوات اللّه عليهم - قرآن و كلام اللّه نبودهاند ، اما كتاب خاتم - صلّى اللّه عليه و آله - قرآن است ؛ زيرا كه مقام اخذ علوم آنان ، به اختلاف طبقات و مقاماتشان ، از صحايف كليهء ملكوت بوده است ؛ و اما خاتم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم ، علم او ، در بعضى اوقات بدون واسطهء جبرئيل و ملك مقرب ديگر از اللّه تعالى گرفته است . خداوند سبحان در قرآن فرموده است :
تِلْكَ الرُّسُلُ فَضَّلْنا بَعْضَهُمْ عَلى بَعْضٍ
« 1 » . و فرمود :
وَ لَقَدْ فَضَّلْنا بَعْضَ النَّبِيِّينَ عَلى بَعْضٍ
« 2 » و اين اختلاف مراتب به حسب اختلاف امزجهء در اعتدال است كه در جاى خود مبرهن است . و در كلام شريفش ، كه علم خاتم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم در بعضى اوقات بدون واسطه از اللّه تعالى اخذ مىشد ، دقت بسزا لازم است . و حكم « بعضى اوقات » از مقام لى مع اللّه وقت استفاده شده است كه نفرمود على الدّوام . و ديگر اينكه در بيان آن مقام فرمود : لى مع اللّه وقت لا يسعنى فيه ملك مقرب و نبى مرسل . و نكره در سياق نفى شامل خود آن حضرت نيز هست كه نبى مرسل است . فافهم .
و باز در فهم سرّ « بعض اوقات » در اين حديث شريف ، كه از غرر احاديث
هامش
( 1 ) - بقره 2 : 254 .
( 2 ) - اسراء 17 : 56 .