بدان كه مجد و عظمت هر چيزى به حسب كمال اوست ؛ و كمالى فوق كمال واجب الوجود بالذّات متصوّر نيست ؛ و انسان ، كه از جمادات و نباتات و حيوانات اشرف است ، هر چه در اتّصاف به كمالات واجب الوجود قويتر باشد در جمال از ديگر افراد انسان پيشتر و به مبدأ ، أعنى واجب تعالى ، نزديكتر و آثار وجودى او بيشتر است ؛ و چون انسان كامل مجمع اسماء و صفات واجب تعالى است ، امجد و اعظم از ديگر افراد انسان است .
اين اسماء و صفات الفاظ نيست ، بلكه معانى و حقائق عينيّه است و اين اسماى لفظى اسماى اسمايند . و آنكه متصف به اين اوصاف حقيقيّهء عينيه است ولايت تكوينى دارد ؛ زيرا كه مفاتح غيب ، باذن اللّه تعالى ، در دست اوست و قلب او خزانهء اسرار و علوم الهى است و مؤيد به روح القدس است و از ملك تا ملكوت ، همه ، مراتب اين انسان كامل است ، لذا امام قافلهء نوع انسانى و غايت مسير تكاملى آن و صراط مستقيم و صراط الى اللّه بلكه صراط اللّه است كه ديگر افراد بايد راه تقرّب به او را سير نمايند تا به كمال انسانى خود ، كه همان مجد و عظمت و مايهء سعادت آنان است ؛ نايل شوند .
انسان در ميان جانداران داراى شأنيتى است كه تواند از قوت به فعليتى رسد كه صاحب مقام عقل مستفاد گردد . و اين طريق استكمال نفس ناطقه است ؛ و صاحب ولايت كليه ، اعنى انسان كامل ، همهء اين مقامات و مراحل رامع الاضافة
انسان و قرآن (فارسى) — صفحة 149
مساهمون: حسن حسن زاده آملى
ص١٤٩