آسمان مرد و زمين زن در خرد
هر چه آن انداخت اين مى پرورد
پس آسمان قلم و زمين لوح است . اميرالمؤمنين على عليه السلام مظهر عقل كل ، و سيده نساء عالمين فاطمه صديقه مظهر نفس كل است و عقل و نفس قلم و لوح اند .
شيخ عارف محيى الدين عربى در باب سيصد و شانزده فتوحات مكيه ، و قيصرى در اواخر فصل اول مقدماتش بر شرح فصوص الحكم محيى الدين آنجا كه گفته است : اشارة الى بعض المراتب الكلية و اصطلاحات الطائفة فيها ( ص 11 ط 1 ) ، و ميرداماد در قبس عاشر قبسات ( ص 279 ط 1 و ص 299 ) ، و صدرالمتألهين در جلد ششم اسفار طبع اول ( 111 ط 1 ) و ديگر موارد موقف هفتم آن ، در لوح و قلم و نظائر آنها مطالبى بسيار بلند و تحقيقاتى سودمند آورده اند . به خصوص در فتوحات مكيه كه شيخ تضلع علمى خود را به خوبى معرفى كرد و بعد از وى در اين امور به از او نگفته اند و بجز از گفتار او نياورده اند .
و نيز متاله سبزوارى در شرح اسرار دفتر سوم مثنوى ( 249 ط 1 ) درن وق بيانى شيرين دارد .
و از آنكه رسول الله صلى الله عليه و آله و سلم فرمود فؤاد عبد لوح ملكين است نيز اشارتى بدين مطلب است كه سير در عوالم انفسى راهنماى بعوالم آفاقى است كه در تطبيق عالم صغير و كبير سخنها بسيار رفته است و از اين مقايسه مطالبى پديد آمده است . من عرف نفسه فقد عرف ربه .
از اين مباحث و اشارات فوق بايد پى ببرى آسمانى كه وحى از آنجا نازل مىشود و ملك از آنجا فرود ميايد چيست ؟ و بدانى كه ملائكه را كه مدبرات مادون خودند مراتب مختلف و مقامات و درجات متعدد است ،
وَ ما مِنَّا إِلَّا لَهُ مَقامٌ مَعْلُومٌ
( صافات 164 ) .